بيشتر و در بلاد بارده زياده از حاره تكون مىيابد و اين امور كلي نيست و نيز در زهرهء هر كاوى تكون نمىيابد بلكه در صدها يكى و بهترين آن بزرك سنكين تازهء آنست
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك و انطاكي كرم در اول و خشك در دوم كفته
* افعال و خواص ان
از حجر التيس بغايت ضعيفتر و محلل و مسمن و مدر بول و حيض و جالى و مفتت حصاة و جهت يرقان و مرضى كه در هند و بنكاله در پهلوى چپ اطفال بهم مىرسد و آن را د به بفتح دال چهار نقطه و باء موحدهء مشدده و ها و بكهى بفتح باء موحده و كسر كاف و خفاى ها و يا نيز نامند نافع و اكتحال آن جهت رفع بياض و تقويت بصر به تنهائي و يا با اكتحال مناسبه و طلاى آن جهت بهق و برص و رفع آثار جلد و بواسير و التيام جراحات و با آب كشنيز خشك جهت جمره و نملهء ساعيه و امثال آن و با شراب جهت رويانيدن موى سياه در موضع برص و داء الثعلب بعد از كندن موى سفيد از مجربات است و سعوط يك عدس آن با آب چغندر جهت نزول آب در چشم و خوردن آن هر روز به قدر دو حبه با جلاب بعد از حمام بلا فاصله و يا در حمام و از عقب آن آب كوشت مرغ فربه آشاميدن تا چند روز باعث تسمين بدن و توليد پيه و نرمي آن و از مجربات دانستهاند و همچنين با مغز بادام و يا نارجيل و يا حبة الخضراء و يا حب الصنوبر خوردن و مستعمل زنان مصر و عراق است و حمول آن با عسل جهت باثور مضر محرورين و مصدع مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا دو قيراط و يك مثقال آن قاتل و آنچه در كردهء كاو متكون مىكردد بزركتر و سبكتر و در افعال ضعيفتر از آنست *
* حجر البلور *
بكسر باء موحده و فتح لام مشدده و سكون واو و راء مهمله
* ماهيت ان
سنكى است معروف سفيد و شفاف از شيشه صلبتر و شفافتر و از ان نكين و تسبيح و ظروف آب خوردن و سرني و قليان و عينك و غيرها تراشيده مىسازند
* افعال و خواص آن
نكاهداشتن آن با خود مانع خوابهاى مشوش و ترسيدن در ان و نكاه كردن در ان مانع سبل و ماليدن آن بر پستان زن شيردار باعث زيادتى شير آن و چون خواهند كه جلاى آن زياده كردد بايد كه در خون بز نر بكذارند و چون از ان عينك بزركى كه وسط آن ضخيم مىباشد بسازند و در برابر قرص آفتاب بدارند و در عقب آن پنبهء و يا پشمي كذارند زود مشتعل كردد و از عينك شيشه نيز اين اثر ظاهر مىكردد *
* حجر البولس *
بضم باء موحده و سكون واو و ضم لام و سكون سين مهمله و چون بولس اول كسى است كه واقف شده بر افعال و خواص آن بنام او مسمى كشته
* ماهيت ان
سنكى است شبيه ببورهء ارمني و از ان سخيفتر و سبكتر و ملمع و با نقطههاى زرد و سفيد
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
محلل قوى چون آن را در روغن زيتون بجوشانند و آن روغن را بر بدن صاحبان اعيا بمالند به زودى رفع اعيا و ماندكي آنها كردد *
* حجر الحبشي *
بفتح حاء مهمله و باء موحده و كسر شين معجمه و سكون ياء نسبت و آن را حجر فلفل نيز نامند
* ماهيت آن
سنكى است شبيه بز برجد و تيره و كويند نوعى از زبرجد است و چون بسايند سفيد رنك كردد
* طبيعت ان
كرم و خشك و بسيار تند و كزنده
* افعال و خواص ان
منقي و جالي و جهت ازالهء آثار قريبة العهد و بياض و انتشار بدون ورم و ظفرهء تازه غير صلبه نافع است *
* حجر الحمام *
بفتح حاء مهمله و ميم مشدده و الف و ميم
* ماهيت ان
جرمى است كه در ديك و پاتيل حمام متحجر مىكردد و تيره رنك و سست مىباشد
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص ان
از ادويهء قويه است از براى سرطان و ضماد آن جهت رفع سرطان غير مزمن مؤثر است *