حنظل سدس آن حجر ارمني است و مفرد آن بعد از يك شبانه روز عمل مىكند با معاجين و محركي زود عمل مىنمايد و قوت آن تا سه سال باقي مىماند
* حبق *
بفتح حا و با و قاف بعربي اسم جنس كل نباتات ما بين شجر و كياه خوشبو است و از مطلق آن مراد فودنج است
* فصل الحاء المهملة مع الجيم *
* حجر *
بفتح اول و دوم و سكون راء مهمله بفارسي سنك و برد و بهندى پتهر نامند
* ماهيت آن
اسم جنس هرچه از اجزاى زمين صلب كردد به طول زمان و توالي اتصالات اجزاى لطيفهء رقيقهء ارضيه و رطوبات لزجه و رسيدن حرارت و يبس و جفاف بران مرة بعد اخرى تا آنكه رفع مزاج ارصي آن كردد و اختلاف رنك و صفا و شفافى و غيرها همه بحسب اختلاف اجزا و محل و غلبهء رطوبت و حرارت و امثال اينها است مثلا اكر رطوبت و برودت غالب باشند سفيد و اكر سرد و قليل باشند متكرج و متكدر و اكر حرارت و يبوست غالب باشند سرخ و اكر كمتر باشند زرد و اكر حرارت مفرط و رطوبت كم باشد سياه و صلب و اكر ضعيف باشد رخو و اكر تاثير حرارت و رطوبت در ان مساوى باشند متساوى الاجر و اكر مختلف باشند غير متساوى در رنك و صلابت و رخاوت و غيرها و تفصيل اقسام و مراتب آن طول دارد و محل كنجايش آن ندارد و بدانكه شنيده شده كه اطباى فرنك مىكويند كه احجار را بنا بر اينكه هيچ ذايقه و بو ندارند چندان تاثيرى و منفعت و خاصيتي در بدن انسان نيست هر نحو كه استعمال نمايند و همچنين طلا و نقره را و اين سخن ناتمام مىنمايد العلم عند اللّه
* حجر الابيض *
بفتح حاء مهمله و جيم و ضم راء مهمله و الف و سكون باء موحده و فتح ياء مثناة تحتانيه و سكون ضاد معجمه در آخر
* ماهيت ان
سنكى است سفيد سائيدهء آن مانند شير و كويند كه آن حجر لبني است
* طبيعت آن
معتدل مائل بحرارت و يبوست
* افعال و خواص آن
جهت عسر البول نافع و در ساير افعال مانند فادزهر حيواني است و مراد اكسيريان از حجر ابيض زجاج آئينه است
* حجر الاحمر *
بفتح الف و سكون حاء مهمله و فتح ميم و سكون راء مهمله
* ماهيت آن
نوعى از الماس است برنك بيخ مرجان و يك دانك آن سم قاتل است
* حجر الارمني *
بفتح همزه و سكون راء مهمله و فتح ميم و كسر نون و سكون ياء نسبت
* ماهيت آن
سنكى است لاجوردى اغبر و اندك ازرق بارمليت و ملمس آن نرم و ملايم و نوعى از ان سرخ و تيره و از ارمنيه خيزد و لهذا حجر ارمني نامند و بهترين آن سنكين هش با اندك ملوحت و انطاكي نوشته كه شايد لاجوردفج غير كامل باشد
* طبيعت آن
كرم و خشك در دوم و انطاكي در دوم سرد و خشك نوشته و صاحب اختيارات در اول كرم و خشك دانسته
* افعال و خواص آن
مفرح قلب بالخاصيت و بالعرض بسبب تنقيهء سودا و مسهل قوى سودا و از لاجورد انفع و از خربق سياه اسلم و جالي كرده و مثانه و بالخاصيت جهت جذام مفيد و مستعمل مغسول آن است و غسل آن باعث زيادتي تقويت عمل آنست و غير مغسول آن مضر معده و مغثي و مصلح آن كثيرا و عسل و سليخه و انيسون مقدار شربت آن تا نيم مثقال بدل آن لاجورد مغسول است يك وزن و نيم آن و به وزن آن خربق
* حجر الاساكفه *
بفتح الف و سين مهمله و الف و كسر كاف و فتح فا و ها
* ماهيت ان
سنكى است ملون بسرخي و زردى و سياهي درهم بهيأت سنكريزه و شكستهء آن مائل بتيركى و كبودى
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص آن
ذرور آن جهت