انهضام آن كردد و مداومت اغتسال بدان در حمام مانع نزلات الزينة و الاوجاع و غيرها طلاى آن جهت كلف و جرب و صاف كنندهء بشره و طبيخ آن جهت نقرس و تحليل صلابات حادث از صدمه و ضربه هرچند كهنه شده باشد و تقويت اعضاى ضعيفه خصوصا با آس و ضماد آن نيز جهت نقرس و اوجاع بارده نافع مقدار شربت آن از سه درهم تا پنج درهم بدل آن مغز كردكان و بادام تلخ المضار مضر دماغ و احشاى حار مصلح آن كلاب و روغن بنفشه و رب ريباس الخواص نكاهداشتن آن در پارچهء كبود و بدستور بخور آن مبطل سحر و مداومت بخور آن موجب الفت متعاندين و چوب و برك آن در اول كرم و خشك و مقوى بدن و رافع رائحهء كريهه آن و كريزانندهء هوام و هوام نزديك چوب آن نكردند و نكاهداشتن چوب آن با خود جهت قضاى حاجات و بخور پوست آن جهت كريزانيدن هوام و پشه مجرب كفتهاند و چون با سداب و مصطكى و قسط در روغن بجوشانند آشاميدن و تدهين بدان نيز جهت فالج و لقوه و رعشه و كزاز و اوجاع مفاصل و نقرس و اورام جبر و كسر ضربه و سقطه بغايت مفيد است *
* حب المنسم *
بكسر ميم و سكون نون و فتح سين مهمله و بشين معجمه نيز كفتهاند و ميم لغت عربي است
* ماهيت ان
دانهايست خوشبو و خوشطعم شبيه بحب البطم و كوچكتر از ان به قدر مغز آن و به قدر فلفلى و بسيار املس و زودشكن و مغز آن سفيد و از بوادى يمن و حجاز خيزد و كويند فلنجه است و رنك آن ما بين سرخى و زردى و درخت آن شبيه بشمشاد
* طبيعت آن
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مفرح و مفتح و مسخن و مبهى و مقوى معدهء مسترخيه و هاضمه و مجفف و ناشف رطوبات غريبهء معده و احشا و بدن و مفتت حصاة و مدر بول و رادع بخارات رديه شربا و طلاء و اكثار آن مضر و مصدع مصلح آن شير مقدار شربت آن يك مثقال بدل آن كبابه است و اكثر اهل يمن و حجاز خصوص زنان دهن آن را كه عطر منشم مىنامند براى محبت و يا عداوت استعمال مىنمايند و خوشبو است و مىكويند بهر قصد و ارادهء كه آن را استعمال نمايند همان اثر مىبخشد خصوص در عداوت و بغض و تفرقه ميان متحابين و مشهور است ميان عرب و چون خواهند كه در ميان دوكس و يا جماعت عداوت و تفرقه افتد مىكويند حق سبحانه و تعالى در ميانشان عطر منشم بپاشد
* حب النيل *
بكسر نون و سكون ياء مثناة تحتانيه و لام بفارسي تخم نيلوفر پيچ و بهندى مرچائي و زيركي و به بنكالي جهارمرچه و يك نوع ديكر نيز مىشود و آن را اپراچنا نامند و قوت اسهال اين نوع را زياده كفتهاند
* ماهيت ان
دانهء كياهى است شبيه بلبلاب و بر مجاور خود مىپيچد و شاخهاى آن باريك و سبز و برك آن سبز و در هر بركى كل كبودى شبيه بكل لبلاب و در آفتاب بهم مىآيد و تخم آن در غلافى و در هر غلافى سه دانه مثلث شكل كه حب النيل نامند
* طبيعت آن
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
جالي بهق و برص و مفتح سدهء جكر و سپرز و مسهل قوى بلغم غليظ و خصوص با تربد و منقي بدن و دافع اوجاع مفاصل و سائر امراض بارده و مخرج ديدان و حب القرع و مفيد بهق و برص و نقرس و جرب و قروح خبيثه و با سقمونيا مسهل صفرا و اخلاط غليظه و با هليله مسهل سودا و مفتح سدهء جكر و سپرز و مسهل قوى و صاحب معالجات بقراطي نوشته كه سه درهم آن با شش درهم شكر سفيد چون سه روز بياشامند جهت ازالهء انواع جرب مجرب مقدار شربت آن از يك دانك تا نيم مثقال و يك درهم و زيادهء آن كشنده است بمغص و اسهال مفرط بلصوق بماساريقا و امعا مصلح آن هليله و سحق بليغ و چرب نمودن بروغن بادام است و چون بكوبند و يك شب در روغن بادام بخيسانند و صبح به تنهائي يا با مطبوخات مناسبه بياشامند رفع غائله مغص و سحج آن مىكردد و بدل آن به وزن آن شحم