و بدارق داخل مىنمايند براى نيكوئي طعم و رائحه و تقويت معده درخت شاه بن را ضرو و صمغ آن را صمغ الضرو كويند و در حرف الضاد خواهد آمد ان شاء اللّه تعالى
* طبيعت تازه آن
در اول كرم و در دوم خشك و خشك آن در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مفرح و مقوى حواس و جكر و سپرز و مبهى و مهيج باه و مسمن بدن و كرده و مسكن اوجاع باطني و مفتح سدهء كرده و مخرج رطوبات سينه و شش و منقي بدن از فضلات بلغمي و مفتت حصاة و ملين صلابتى كه از صدمه و ضربه بهم رسيده باشد و مخرج اقسام كرم معده و مدر بول و حيض و خون بواسير كه منقطع شده باشد و مسخن كرده و معده و محلل نفخ و رياح شربا و با قوت قابضه جهت فالج و لقوه و سرفه و خفقان و درد كمر و پشت و قولنج و غشي و استسقا مفيد و با بادام و شكر جهت تسمين بدن و تقطير البول و با سركه آشاميدن جهت درد سر و تنقيهء جكر و كزيدن افعى و رتيلا نافع و داخل نان كردن باعث سرعت انهضام و رافع ضرر آنست و مضر محرورين و بطئ الهضم و ردى الكيموس و مصدع و مضر دماغ و احشاى حار و اكثار آن باعث جوشش دهان و ابطال شهوت طعام مصلح آن كلاب و رب ريباس و ربوب فواكه حامضه و سكنجبين و كويند كتيرا و كويند خميرهء بنفشه مقدار شربت آن از سه درهم تا پنج درهم بدل آن مغز بادام تلخ يا پسته يا كردكان و كويند به وزن آن حب البطيخ است و ضماد آن منضج جراحات صلبه و طلاى آن منقي وجه جهت كلف و شقاق لب مفيد و طلاى سوختهء آن بر داء الثعلب باعث روئيدن موى آنست خصوصا موى سر و برك آن را چون خشك نموده بكوبند و بر موى غلاف سازند موى را بروياند و دراز كرداند و مداومت اغتسال به آن در حمام مانع نزلات و بغايت مجرب و چوب و برك آن در اول كرم و خشك و مقوى بدن و جهت دفع رائحهء كريههء بدن و كريزانيدن هوام و نكاهداشتن چوب آن با خود جهت قضاى حاجات و بخور پوست آن جهت كريزانيدن هوام و پشه مجرب دانستهاند و چون با مصطكى و قسط و روغن بجوشانند جهت فالج و لقوه و كزاز و رعشه و مفاصل و اورام و جبر و كسر و ضربه و سقطه بغايت مفيد است شربا و طلاء و مروخا و صمغ آن جهت تحليل رطوبات اذن و جهت قروح رئه و سرفهء مزمن و تليين بطن و تهيج باه و كزيدن افعى مفيد
* حب الراسن *
بفتح اول و ضم ثاني مشدده و الف و لام و فتح راء مهمله و الف و فتح سين مهمله و سكون نون و آن را زبيب الجبل و زبيب بوى و اسطاقندما اغريا نامند و ابن بيطار كفته كه معني آن زبيب الجبل است و بغدادى كفته كه نيست چنين
* ماهيت ان
دانهايست شبيه بمويزج و املس و در غلافى شبيه بقرطم و پهن و با اندك تندى و تلخي و عطريت و مدور نيز كفتهاند و از كوهستان فارس آورند و از كردستان و همدان نيز و كل آن شبيه بسوسن و راسن و در حرف الرا مذكور خواهد شد و كفتهاند برك آن شبيه ببرك كرم برى و مشرف و بيخهاى آن بركشته و شاخهاى آن ايستاده و سياه رنك است
* طبيعت ان *
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مبهي و مقوى موى و مانع ريختن آن و جهت امراض بارده نافع شربا و طلاء و غسولا مقدار شربت آن تا دو درهم بدل آن راسن به قدر نيم وزن آن و صاحب تحفه نوشته كه مولف ما لا يسع و غيره مويزج را حب الراسن دانستهاند و اشتباه ايشان به جهت مشابهت اين به آنست
* حب الريباس *
بكسر راء مهمله و سكون يا مثناة تحتانيه و فتح باى موحده و الف و سين مهمله بفارسي تخم ريباس نامند بهترين آن تازهء آنست
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
قابض و جهت قرحهء صفراوى و جرب و حكه شربا و ضمادا نافع بدل آن تخم حماض بستانيست
* حب الزلم *
بضم زاى معجمه و فتح لام و سكون ميم
* ماهيت ان
غير تخم كنكر است چنانچه بعضى توهم نموده