زير بال آن مستور و چون پرواز كند مكشوف كردد و در شب مانند اخكر مىدرخشد
* طبيعت آن
كرم و خشك و حاد و از زراريح قويتر
* افعال و خواص آن
سه عدد آن قتال و يك عدد مقطوع الراس آنكه خشك شده باشد با دوازده مثقال نقيع حلتيت چون سه روز بنوشند جهت اخراج سنك كرده و مثانه مجرب دانستهاند و قطور يك عدد خشك سائيدهء آن با روغن كل جهت اخراج چرك كوش و زوال كرى آن و با صبر و سفيدآب جهت اسقاط دانهء بواسير و كويند چون آن را در روغن كنجد اندازند و آن روغن را بر صورت بمالند باعث دوستي با مردم و قضاى حاجات است
* حبارا *
بضم حاء مهمله و فتح باء موحده و الف و فتح راء مهمله و الف بفارسي هوبره و بتركي توغدرى و بهندى چرز نامند
* ماهيت ان
مرغى است برى و منقار آن بلند و پايهاى آن دراز و سه نوع مىباشد يكى بزرك ابلق اندك بزرك تر از خروس خانكي و ديكرى خاكسترى رنك منقش بسياهي و از ان نوع اندك كوچكتر و ديكرى بسيار كوچك كه بهندى لك نامند بكسر لام
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
موافق مبرودين كوشت و پيه آن جهت ربو و ضيق النفس و بهر و پردهء سنكدان آن جهت خفقان و اكثر امراض سينه و اكتحال آن با مثل آن نمك جهت ابتداى نزول آب بغايت نافع و چون پيه آن را با اندك نمك و سنبل سرشته به قدر نخودى حب ساخته خشك كنند و پنج عدد آن را فرو برند در قطع اسهال دورى كه ذرب نامند بيعديل است و خون آن تا سه مثقال با آب و شراب جهت ربو و عسر النفس و خاكستر آن جهت ثآليل ضمادا نافع و كوشت آن ديرهضم و مضر محرورين و مصلح آن سركه و دارچيني است و كويند چون ناخن آن را با هموزن آن حب المنسم سائيده با عسل به كسى بخورانند باعث محبت مفرط مىشود و تعليق آن موجب قبول و تعليق چشم راست آن رافع چشم زخم و تعليق سنكي كه در سنكدان آن بهم مىرسد قاطع رعاف و بيضهء آن خضاب خوبى است
* حبحبو *
بفتح اول و سكون ثاني و فتح حاء مهمله و ضم باء موحده و سكون واو
* ماهيت ان
ثمر درختى است در سحو و عمان ببزركي درخت نارجيل و ليكن ليف ندارد و مستعمل ثمر آنست كه بزركتر از ثمر نارجيل است و پوست آن نازكتر و چون بشكنند از جوف آن دانها به قدر نخودى و بزركتر از ان و چيز نرمى شبيه بآرد اغبر لذاع تند ترش با قبوضت بسيار برميآيد و ما دام كه در پوست است قوت آن تا هفت سال باقي مىماند و چون برون آورند تا يك سال
* طبيعت آن
در دوم سرد و در سوم خشك
* افعال و خواص آن
قاطع اسهال مزمن و نزف الدم و تشنكي و التهاب صفراوى و قئ و غثيان و چون يك هفته بدان مداومت نمايند جهت رفع صداع حار و منع تصاعد بخار بدماغ و سدر و دورار و با عسل جهت زحير نافع مضر سينه و صوت و مورث سعال مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن يكدرهم بدل آن سماق است و در هند و بنكاله ثمرى شبيه بدانچه مذكور شد بهم مىرسد و ليكن درخت آن شبيه بدرخت نارجيل نيست بلكه شبيه بدرخت بيل است و در هيأت و ثمر اندك كوچكتر و برك آن نيز كوچكتر از برك آن و تخم آن كوچكتر از نخود و مغز آن ترش و با قبوضت و بعضى نوع آن اندك چاشنىدار و آن را بهندى و در بنكاله كويته و كته بيل نامند و ان شاء اللّه تعالى در حرف الكاف مذكور خواهد شد
* حبرج *
بفتح حاء مهمله و باء موحده و راء مهمله و سكون جيم
* ماهيت ان
مرغى است معروف شبيه بحبارا و از ان كوچكتر و در كنار آبها مىباشد
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
غليظ مولد خون سوداوى مصلح آن مهرا پختن و با مصطكى و دارچيني و سركه و مرى و اشتر غار و بىروغن خوردن است و اكر اندك روغنى بران ماليده بريان نمايند بد نيست و مجوز است