و لعوق آن با عسل جهت اسهال نفث بلغم و فضول مجتمعه در سينه و سرفه و ضيق النفس و ضماد آن با سركه جهت تحليل اورام بلغميهء تازه و تحليل خون منجمد در اعضا و قلع نمش و ثآليل برآمده و يابسه كه بيوناني افروخوديس نامند و با سويق و شراب جهت عرق النسا و امثال آن نافع و صخرى آن جهت مصر و عين نافع و باعث افاقهء آنها است و كويند چون نزد مصروع در حين صرع حاشا را بسوزانند كه دود آن بمشام او رسد اكر بافاقه آيد علامت برء آنست مضر رئه مصلح آن نعناع مقدار شربت آن از دو مثقال تا پنج درهم بدل آن در تنقيهء نيم وزن آن افتيمون و در غير تنقيه يك وزن و نيم آن صعتر و چون يك وزن آن را با ده وزن آن آب انكور بجوشانند تا ثلث بماند در جميع افعال قويتر از جرم آنست و شراب آنكه صد مثقال آن را كوفته پيخته در لتهء بسته در شصت رطل آب انكور در خم كوچكي انداخته سر آن را بسته بكذارند تا خمر كردد پس استعمال نمايند جهت تقويت هاضمه و رفع سوء الهضم و سقوط اشتها و اوجاع عصباني و برودت و ساير اوجاع حادثه ما دون تهيكاه و قشعريرهء تپهاى بارد و دفع ضرر سردى هوا و برف و سموم باردهء حيوانيه و نباتيه بغايت مؤثر و حاشا در جميع افعال قويتر از صعتر است *
* حاشيش *
بفتح حاء مهمله و الف و كسر شين معجمه و سكون ياء مثناة تحتانيه و سكون شين معجمه بفارسي حسن يوسف نامند
* ماهيت ان
چيزيست مانند موم كه در آبها منجمد مىكردد و رنك آن مائل بسفيدى و بدمزه مائل بشيريني و تندى و آنچه بتحقيق پيوسته دانها ايست بسيار ريزه و سفيد از خشخاش ريزهتر و صلب و بهندى تخم كرملي نامند
* طبيعت آن
كرم و خشك در چهارم
* افعال و خواص آن
بسيار تند و قويتر از افربيون و مقئ قوى چون بياشامد شخصى كه وجع شديد داشته باشد مقدار نيم درهم آن را با آب كرم قئ شديد آورد و چيزى شبيه به خون قئ نمايد و نجات يابد از ان و ضماد آن جالى و سرخ كنندهء رخسار و مستعمل زنانست و جهت امراض بارده استعمال آن از خارج بدن مجوز و خوردن يكدرهم آن كشنده بقئ مفرط و احتراق و لهيب و احتناق و اختلاط ذهن و مداواى آن آشاميدن شير تازه دوشيده و ماء الشعير و روغن بادام و سويق آرد جو سرد كرده ببرف و يخ و جلاب سرد كرده و دوغ كاو با قرص كافور است
* حاماسوقى *
بفتح حاء مهمله و الف و فتح ميم و الف و ضم سين مهمله و سكون واو و كسر قاف و سكون يا
* ماهيت ان
نباتيست منبسط بر روى زمين به قدر شبرى و شاخهاى آن پنج شعبه بسطبرى انكشتى رسته با بركهاى ريزه و كل آن سفيد و از شاخهاى آن ثمرى به قدر فلفلى مىرويد و چون قطع نمايند از ان لبن جارى مىكردد
* طبيعت ان
كرم و خشك در اول
* افعال و خواص آن
جهت لسع عقرب شربا و ضمادا مجرب و فرزجهء آن جهت اصلاح رحم مفيد است *
* فصل الحاء المهملة مع الباء الموحدة
* حباب *
بضم حاء مهمله و فتح باء موحده و الف و باء موحده
* ماهيت ان
حيوانى است بسيار كوچك و سياه شبيه بعقرب و از جعل باريكتر و در غير بيد انجير بهم نمىرسد و چون كسي را بكزد آن را مىكشد در ان روز نهايت تا سه روز و صاحب آن را سرخي چشم و كرب و كرمي و اضطراب قلب عارض مىكردد و علاج آن خورانيدن مخدرات قوى مانند كافور و امثال آنست *
* حباحب *
بفتح اول و ثاني و الف و كسر حاء مهمله و باء موحده بفارسي كرم شبتاب و بهندى جكني و بهك جكني نيز نامند
* ماهيت آن
حيوانى است از مكس كوچكتر و اندك باريك و اغبر و زرد و مقعدش در غايت سبزى و در