* حب البان *
بفتح حاء مهمله و ضم باء مشدده و الف و لام و فتح باء موحده و الف و نون بهندى بكاين و بفرنكي توزانكون ناريه نامند
* ماهيت ان
دانهايست كوچكتر از پسته و مدور در غلافى مانند غلاف لوبيا و با اندك تلخي و پوست آن سفيد و رقيق و درخت آن بزركتر از درخت كز و برك آن شبيه ببرك بيد انجير و كوچكتر از ان و بسيار سبز و كل آن زرد رنك مانند ريسمان و از ده و كويند بركهاى بعضى شاخهاى آن بسيار سفيد مىباشد بخلاف اشجار ديكر
* طبيعت آن
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مفتح سدهء جكر و سپرز و مسهل بلغم خام و عصارهء آن مقئ و آشاميدن جرم آن با آب و سركه جهت سپرز مجرب و فتيلهء آن جهت رعاف و سنون آن جهت استحكام لثه و ضماد آن جهت تحليل اورام صلبه و تشنج و مفاصل و سعفه و صلابت جكر و سپرز و دفع مواد سوداويه و بلغميه و كلف و جرب و حكه و با بول جهت ثآليل نافع و مغثي مضر جكر و معده مصلح آن رازيانه مقدار شربت آن تا دو درهم بدل آن يك وزن و نيم آن سليخه و عشر آن بسباسه و روغن آن جالي و محلل و قطور آن جهت درد كوش و دوى و طنين و تمريخ بدان جهت رفع ثآليل و شقاق مزمن و نرم كردن عصب و درد دندان و اوجاع بارده و فالج و امثال آن و تحليل ورم جكر و سپرز و بواسير و با مصطكى جهت قئ بلغمي و ضماد آن با عنبر جهت نزلات بارده و سردى دماغ و جرب و حكه و تقشر جلد و قروح نافع و آشاميدن يك مثقال آن به آب و عسل مهيج قئ و مسهل و با آب و سركه جهت تنقيهء جكر و سپرز و پنج درهم آن مسهل رطوبات رقيقه مضر معده مصلح آن انيسون چون داخل حبوب كنند متكرج نمىكردد *
* حب بلسان *
بفتح حاء مهمله و كسر باء موحدهء مشدده و فتح باء موحده و لام و سين مهمله و الف و نون
* ماهيت ان
تخم درخت بلسان است به قدر فلفلى و بزركتر از ان و اندك مائل به طول و رنك آن اشقر و اندك ثقيل الوزن و مغز آن سفيد و طعم آن تلخ و فرق ميان آن و تخم بشام آنست كه تخم بشام بيمزه و بيمغز و مدور است و كفتهاند بالفعل چون حب بلسان و درخت آن مفقود است تخم بشام را بدل آن مىكنند و بدل آن نمىشود
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مقوى معده و رافع برودت آن و مقوى هاضمه و با قوت ترقاقيه و مجفف رطوبات معده و امعا و رافع صرع و سدر و درد سر كهنه و نو و مغص و امراض بلغمي و سوداوى و ضيق النفس و سرفه و ورم رئه و درد معده و تحليل رياح و نفخ و تفتيح سدهء جكر و استسقا و عرق النسا و كزيدن هوام و عسر البول و احتباس حيض و داء الثعلب و داء الحيه و تقويت بيخ موى شربا و ضمادا نافع و جلوس در طبيخ آن جهت انفتاح رحم مضر مثانه مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا دو درهم بدل آن يك وزن و نيم آن عود بلسان و اكر نباشد به وزن آن سليخه و عشر آن بسباسه و در ترياقيت هموزن آن زراوند طويل و حب الغار است و در بلسان نيز بعض خواص آن مذكور شد *
* حبة الخضراء *
بفتح حاء مهمله و باء موحدهء مشدده و ضم تاء مثناة فوقانيه و الف و لام و فتح خا و سكون ضاد معجمتين و فتح راء مهمله و الف
* ماهيت ان
ثمر درخت بطم است كه بفارسي سقر نامند و در بطم خواص درخت آن مذكور شد و حبة الخضرا را بفارسي بن نامند و دو نوع است يكى نوع را شاه بن كويند و اين كوچكتر و پوست آن نازكتر به حدى كه با پوست توان خائيد و خورد و دوم از ان بزركتر و پوست آن صلبتر و ابن مولف كفته كه اين زمان سه نوع است بدين قسم كه در مال ورد و نواح آن درخت بن را با پسته پيوند مىكنند ثمر آن بزركتر و لذيذتر مىشود و آن را كلخنك مىنامند و بهترين آن سبز تازهء بزرك دانهء آنست و درخت شاه بن را ضرو نامند و ثمر آن در خوشه مىباشد و خام آن را بنشه نامند و در آبدوغ