و بواسير و تصفيهء خون و جدرى و حصبه نافع و در جميع افعال كياه آن مثل عليق است
* باب ششم در بيان ادويه كه حرف اول انها حاء مهمله است *
* فصل الحاء المهملة مع الالف *
* حااقطى *
بفتح حاء مهمله و الف و كسر همزه و سكون قاف و كسر طاء مهمله و سكون يا بغدادى كفته لغت يونانى است ويوس اقطى نيز نامند و آن سبوقه است
* ماهيت ان
دو صنف مىباشد كبير و صغير كبير آن ببزركي شجر مىشود و شاخهاى باريك و از چهار عدد زياده نمىشود و برك آن مشرف و به قدر برك كردكان صغير آن و به مقدار شبرى و شاخهاى آن باريك و برك آن مشرف و به قدر برك بادام و كل هر دو سفيد و ثمر هر دو به مقدار بطم و در جوزا مىرسد و قوت آن تا دو سال باقي مىماند
* طبيعت ان
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص آن
مخرج اخلاط لزجه و رطوبات غليظه و مفتح سدد و مزيل استسقا و اوجاع مفاصل شربا و طلاء مجرب و حمول آن جهت اوجاع رحم و امراض مقعده و نواصير مفتوحه و حب آن را چون در اوقات حيض بلع نمايند منع آبستنى نمايد و مجرب و مضمضهء آب آن جهت اسقاط كرم دندان و طلاى آن بر موى باعث سياهي و عدم اسقاط آن و سعوط آن سه روز باعث زوال حمرت عين مضر رئه مصلح آن عسل مقدار شربت آن تا يكدرهم *
* حاج *
بفتح حاء مهمله و الف و جيم بفارسي خارشتر و بتركي دوتيكاني و بهندى جواسا نامند
* ماهيت ان
كياهى است كه ترنجبين بر ان در خراسان منعقد مىكردد بغدادى نوشته كه اسم خار عاقول است و غلط كرده كسى كه آن را خلنج دانسته
* طبيعت ان
كرم و بسيار خشك و سرد نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
رادع و مفتح و جالي و ترياق سموم و شرب و ضماد و بخور آن رافع بواسير و اكتحال عصير آن جهت بياض خفيف چشم و قطور سه قطرهء آب خالص آن در بيني ناشتا و بعد يك ساعت استنشاق روغن بنفشه نمودن جهت رفع صداع مزمن مجرب دانستهاند و روغن آنكه از آب برك تازه آن ترتيب دهند جهت وجع مفاصل و جميع علل بارده بغايت مؤثر و شكوفهء آن جهت بواسير نافع است *
* حاشا *
بفتح اول و الف و فتح شين معجمه و الف بيوناني تومس و در مغرب معروف بصعتز الحمير است و در بيت المقدس و حوالى آن در مواضع سنكلاخ بسيار مىرويد
* ماهيت ان
نوعى از پودنهء كوهى است شبيه بصعتر و به قدر يك شبر و شاخهاى آن باريك و پر برك و ريزه و بران زغبى مانند پنبه و كل آن ريزه و مدور و سفيد مائل به بنفشى و سرخي و تخم آن كوچكتر از خردل و منبت آن سنكلاخها
* طبيعت ان
در دوم سرد و خشك و شيخ الرئيس و بغدادى و صاحب شفاء الاسقام و ديكران كرم و خشك در سوم و انطاكي در دوم دانستهاند
* افعال و خواص آن
مسخن قوى و مدر بول و حيض و عرق و شير و مخرج جنين و مشيمه و مفتح سدهء احشا و منقي سينه و شش و جهت ضيق النفس و سرفه و تقويت معده و كبد و طحال و كرده و تحليل خون منجمد و ترياق سموم باردهء حيوانيه و نباتيه و حابس نفث الدم و مقطع و مسهل بلغم و مخرج اقسام كرم معده و شكوفهء خالص آن مسهل سودا و قائم مقام افتيمون و با نمك طعام و سركه باعث زيادتي تلطيف و تقطيع آنست و چون دو درهم حاشا را با نمك و سركه بياشامند اسهال كيموس بلغمي نمايد و چون دو مثقال آن را با عسل بسرشند و با آب كرم بياشامند جهت فالج و لقوه و نسيان و كزاز و صرع و تقويت كرده و باه و رفع درد دهن و حلق و نفث بلاغم و تفتيح قولنج نافع و چون قدر قليلى در طعام داخل كنند مانند سبزيها و بخورند ضعف چشم را نافع بود و قوت باصره را نكهدارد و ضعف معده و جكر حادث از اخلاط فاسده را زائل كند و اعانت بر هضم غذا نمايد و آشاميدن طبيخ آن با عسل جهت عسر النفس و نفس انتصابى و اخراج حيات و ادرار حيض و بول و اخراج جنين و مشيمه