الهضم و دافع صفرا چون آب بيخ آن را كرفته يك مثقال حضض هندى و يك مثقال نار قيصر به آن سائيده حب بندند و هر حبى بقد دانهء فندقي و هر روز يك حب آن را با يك پيالهء آب آن بياشامند جهت بواسير سائله نافع و مجرب و ليكن در ايام خوردن آن اجتناب نمايند از خوردن ادويهء مضرهء بواسير و چون بيخ آن را بسايند و بر عرق مدتى ضماد نمايند نفع مىبخشد آن را
* فصل الجيم مع الياء المثناة التحتانية
* جينت *
بفتح جيم و سكون ياء مثناة تحتانيه و خفاى نون و تاء مثناة فوقانيه
* ماهيت ان
درختى است هندى و بسيار بزرك نمىشود و برك آن شبيه ببرك تمر هندى و كل آن بنفش و تخم آن در غلافى مانند باقلا و از ان باريكتر
* طبيعت ان
در اول سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
آب برك آن مسهل بلغم و قاتل اقسام ديدان چون صبح ناشتا اول اندك شيرينى بخورند و بالاى آن مقدار هفت هشت مثقال آب برك آن را خالص بدون آنكه آب داخل نمايند بياشامند اقسام كرم شكم را دفع نمايد و مجرب دانستهاند و ضماد برك تازهء كرم كردهء آن جهت تحليل اورام و نضج دماميل نافع و از كلى آن كاغذ رنك مىتوان نمود رنك آن ارغواني مىباشد و ليكن ثبات ندارد و بستن برك درست كرم كردهء آن جهت تحليل نزول آب در هر عضو كه باشد كه كوبيده يك طرف آن را پخته مانند كردهء نان يكرو پخته جهت تحليل نزول آب در بيضه و كرم كرده بدون پختهء آن جهت تحليل اورام بارده و نضج دماميل مفيد و تخم آن را چون سائيده بر ناصور و زخمهاى كهنه بمالند و بفتيلهء آلوده در جوف آن كذارند نافع
* جيدار *
بكسر جيم و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح دال مهمله و الف و راء مهمله لغت فارسي است
* ماهيت ان
نباتي شجرى است برك آن مانند برك بلوط و با شدت سبزى مائل بزردى و برو شبنمى مىنشيند و از ان دانهء سرخى به قدر عدسي منعقد مىكردد و سرخي آن زياده مىكردد و تا آخر آبار ماه الهى مىماند و آن را حب القرمز مىكويند و در حرف القاف ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد و ثمر آن به قدر مازوئى و مائل بتدوير
* طبيعت نبات ان
سرد و خشك در سوم
* افعال و خواص ان
چون برك خشك آن را سائيده يك مثقال با آب سرد بخورند امساك بطن نمايد و چون با عسل و روغن كل بسرشند و دو مثقال آن را بخورند زحير را دفع نمايد و ذرور آن جهت التيام جراحات و طلاى آن جهت تقويت اعضاى مسترخيه و ضماد برك تازهء ان جهت تحليل اورام حاره و تسكين اوجاع و زيادتي آن و هتك عضل و جلوس در طبيخ آن جهت تجفيف رطوبات رحم مقدار شربت آن يك مثقال
* جيكلك *
بكسر جيم و سكون ياء مثناة تحتانيه و كاف و فتح لام و سكون كاف لغت تركى است
* ماهيت ان
ثمرى است شبيه بدل كنجشك و در جوف آن دانهاى ريزه شبيه بدانهائى كه در توت مىباشد و رسيدهء آن سرخ تيره و چاشنىدار و در بو شبيه بخربزهء كرمك و لذيذ و كياه آن به قدر شبرى و زياده از ان و برك ان شبيه به برك كل سرخ و با اندك خار و كل آن مانند پاپچال و كل بنفشه و كياه آن هميشه سبز و در تنكابن ليدانه و در ديلم چميل و در كيلان و مازندران خربزه كاو نامند و ابن تلميذ ميجوتو ناميده است و كياه ديكر را كه دائم سبز است و دانهء آن سرخ شفاف به قدر نخودى و از وسط برك آن به چيزى مانند موى باريك متصل و برك آن به قدر درهمي و با تقعير و انتهاى آن مثل سر سوزن و از جملهء خارها است و آن را كجومن نامند و هر دو قسم آن در طبرستان بهم مىرسد و آخير را در تنكابن خير نامند و آن دانهء آس برى است
* طبيعت ان
سرد و تر
* افعال و خواص آن
مقوى دل و مطفى صفرا و مرطب بدن و جهت امزجهء سوداويه و خفقان و سعال يبسى و جرب و حكه