انيسون و حلواى جزر و شراب و عرق آن در قرابادين ذكر يافت *
* جزع *
بفتح جيم و سكون زاى معجمه و عين مهمله
* ماهيت ان
سنكى است كه در معدن عقيق كه يمن و حبشه و كنبايت كه از توابع كجرات است خيزد بعضي شبيه به چشم با طبقات و خطوط مستدير سفيد و زرد و سرخ و سياه و بعضى صفايحي و ذو طبقات رنكارنك بر روى هم الحاصل سنك آن ذو طبقات ملون بالوان مىباشد بهر قسم كه آن را ببرند و بتراشند الوان و طبقات آن ظاهر مىشود و بطبخ دادن بنوعى خاص الوان آن خوب ظاهر و براق و با رونق مىكردد مانند عقيق كه بطبخ رنكين مىكردد و صفايحي به شكل نكين و غير آن را جزع و مدور و اشكال ديكر ملون بالوان را باباغورى و سياه و سفيد را سليماني و شفاف براق ملون بالوان زرد و سبز را عين الهو و بهندى لهسنيا نامند و اين يعنى عين الهو بيشتر در معدن ياقوت بهم مىرسد نه در معدن عقيق چنانچه صاحب تحفه نبشته و در حرف العين ان شاء اللّه تعالى بيان آن خواهد آمد خواه از معدن ياقوت صلب باشد يا نرم و عين الهرصلب بسيار اعتبار دارد خصوص كه اندرون جرم آن دو نيم خط مثل رشته باشد بسيار اعتبار دارد و نيز هنود ميمنت مىدانند و به قيمت كران مىكيرند
* طبيعت ان
در سوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
جالى و با حدت و جهت يرقان و منع خواب شربا و جهت عسر ولادت پيچيدن آن در موى سر زنان مؤثر و تعليق آن بر اطفال مورث سيلان رطوبات از دهان ايشان و رفع ام الصبيان و نكاهداشتن آن با خود مورث هموم و غموم و خصومت مردمان با او و ديدن خوابهاى هولناك و رافع لقو و اكتحال آن جهت نزول آب و رفع بياض و سنون آن جهت تنقيه و جلاى دندان و ذرور آن قاطع خون و جهت رويانيدن كوشت تازه و بردن لحم فاسد آن را نافع
* فصل الجيم مع العين المهملة *
* جعده *
بضم جيم و سكون عين و فتح دال مهملتين و ها بلغت يوناني فوليون نامند
* ماهيت آن
دو نوع مىباشد يكى صغير جبلي و كياه آن سفيد رنك به قدر شبرى و برك آن باريك و مفروش و روى بالاى آن مزغب و اطراف آن محيط بخارهاى ريزه و بر اطراف شاخهاى آن مانند قبه و بوان خيوط باريك سفيد شبيه به موى و پر از تخم و كل آن سفيد مائل بزردى و ثقيل الرائحه و با عطريت و اندك تلخ و بشيرازى كل اربه و بستاني آن را جعدهء كبير و بفارسي عنبربيد كويند برك آن بزركتر و كم بوتر از جبلي و منبت آن كنار آبها و جاهاى نمناك و در فصل بهار رويد و تا زمستان ماند و بعد از هشت ماه از اخذ ان قوت آن ضعيف كردد و مستعمل جبلي آن
* طبيعت ان
كرم و خشك در آخر دوم و بعضى در سوم خشك كفتهاند
* افعال و خواص آن
با قوت ترياقيت و مسهله و مفتحهء سدد جميع اعضا و ملطفهء اخلاط و مدر بول و طمث و آشاميدن طبيخ آن دو اوقيه و نيم جهت تذكيهء ذهن و رفع نسيان و نهش هوام و عقرب و استسقاى بارد و يرقان اسود سدى و تپهاى بلغمي و سوداوى و اخراج ديدان و حب القرع و تحليل رياح و اوجاع جنين و عسر البول و وجع مفاصل و تفتيت حصاة و ادرار حيض و تنقيهء رحم و با سركه جهت تحليل سپرز و ضماد تازهء آن جهت رطوبات صداع و تنقيهء قروح مزمنه و اوجاع آن و التزاق و اندمال آنها خصوصا نوع كبير آن و ذرور صغير آن جهت اندمال قروح رديه و نشف رطوبات آنها و افتراش آن و دود كردن آن و پاشيدن آب منقوع آن نيز جهت كريزانيدن هوام نافع مصدع و مضر معده مصلح آن حماما مقدار شربت از جرم آن تا سه درهم و از طبيخ آن تا بيست مثقال بدل آن پودنهء كوهي و در تحليل رياح شيح و در اخراج كرم معده يك وزن و دو ثلث وزن آن پوست بيخ انار تازه و در ادرار سليخه است و اكتحال عصارهء آن با عسل جهت حدت