در آخر داخل نمايند و ضماد چوب ميل آن يعنى موسلهء آن را چون بسوزانند و بتنهائي و يا با فضلهء كبوتر و اندك آهك منفجر كنندهء دماميل و اورام و مقرح جلد است و كويند كه از خواص آنست در خانهء كه باشد مار در آن خانه داخل نمىشود و چندان اصلى ندارد و چون بر برك ازك آن روغن كاو تازه بمالند و بر زخم كهر كهره كه از قروح ساعيه است مكرر بندند ان شاء اللّه تعالى ملتئم كردد
* جكوتره *
بفتح جيم فارسي و كاف و سكون واو و فتح تاء مثناة فوقانيه و راء مهمله و ها لغت هندى است و بتاوى نيز نامند
* ماهيت ان
نوعى از ليمو است درخت آن از درخت نارنج عظيمتر و برك و كل آن نيز از برك و كل نارنج بزركتر و ثمر آن بزرك تا به قدر هندوانه متوسطى و پوست آن ضخيمتر از پوست نارنج و مغز آن سرخ رنك چاشنيدا و ميخوش و كمآبتر از نارنج و در بلاد كرم سيراب كثير الوجود و در بنكاله از همه بلاد هند خصوصا در هوكلى بهتر مىشود شاداب و شيرين و ترشي كمي كه بدون قند مىخورند
* طبيعت ان
سرد و تر در دوم
* افعال و خواص آن
قريب بنارنج است *
* جكوند *
بفتح جيم فارسي و كاف و سكون واو و خفاى نون و دال چهار نقطهء هندى لغت هندى است و آن را پنوار نيز نامند
* ماهيت ان
كياهى است هندى به قدر دو ذرع و بركهاى آن ريزهء مخروطى شكل معكوس يعني طرف عريض آن بالا و باريك آن پائين متصل بشاخ در وقت غروب آفتاب بركهاى آن زوليده بهم پيوسته مىباشد و تمام شب چنان مىماند و وقت طلوع آفتاب باز مىكردد و تمام روز باز مىماند و بدبو و تلخ و تخم آن در غلافى شبيه بماش و تخم ترب و دانهء آن نيز شبيه بدان الا آنكه غير مدور و اندك طولاني و لوزى شكل و بسيار صلب كه تا چند روز در آب كرم نخيسانند نرم نمىكردد و سائيده نمىشود و بعضى كفته كه سنك سبويه همين است و بعضى غير آن دانستهاند
* طبيعت ان
كرم و خشك در دوم
* افعال و خواص ان
محلل و جاذب الوبا و القوبا جهت رفع اذيت و با و اكثر امراض جلديه مانند قوبا و بهق و جرب نافع و خوردن برك پختهء آن و آشاميدن آب نقوع تخم آن و ضماد سائيدهء جرم آن بتنهائي و يا با اندك كوكرد زرد خالص كه بهندى امله سار نامند و يا با اندك قيقهر كه بهندى رال كويند نافع به شرط تكرار عمل و مداومت بدان چند روز و چون آن را در ظرفى كرده در جاى كرم مانند پشت اجاغ تا يك هفته بكذارند تا خوب بخيسد و به جوش آيد پس بسايند بتنهائي و يا با ادويهء مناسبه بر قوبا ضماد نمايند انفع است و ضماد سائيدهء آن با آب ليمو جهت برص با تكرار استعمال نافع و كوبيدهء پيختهء آنكه با ماست ممزوج كرده در آفتاب كذارند تا به جوش آيد جهت داءالثعلب كه موخوره نامند و قوبا را نيز نافع با تكرار عمل كه اولا موضع علت را خوب بمالند كه سرخ و قريب به خون آلود كردد پس بمالند و خوردن برك پختهء آن بطريق مسلوق از براى دفع و با و امراض مذكوره مجرب چنانچه نقل است كه در سالى در بنكاله قحطى افتاده و در قريهء از قراى آن و با بهم رسيد و مردم آن قريه بكوهستان حوالي آن رفتند كسانى كه اين كياه را خوردند از و با نجات يافتند و كسانى كه نخوردند اكثر هلاك شدند و ضماد پوست بيخ آن با ثمن وزن آن زاج سفيد با آب ليمو كه خوب نرم بسايند و اندك رقيق باشد جهت رفع قوبا مجرب با تكرار عمل و خوردن آن نيز كه حب بسته مقدار يك تولهء آن را ناشتا بلع نمايند تا سه روز و بعضى را يكدودست اجابت مىنمايد اما بايد كه آنچه براى خوردن است زاج آن را بريان نموده باشند و وزن آن كم باشد كه در يك توله پوست و بيخ آن يك ماشه زاج باشد بلكه ازين هم كمتر در بعضى امزجه و آن بسيار تلخ مىباشد و العلم عند اللّه تعالى
* فصل الجيم مع اللام *
* جلاب *
بضم جيم و فتح لام مشدده و الف و باء موحده
* ماهيت آن
از جملهء اشربه است كه جهت تقويت قلب