برى و بستاني مىباشد برى آن را بيوناني اسطافاليوض و اغريوس نامند و بعضى شقاقل دانستهاند و سهو است و بستاني آن دو نوع مىباشد بيخ يكى طويل و يكي مستدير سرخ و زرد و برك آن شبيه بشاهتره و از آن عريضتر و طعم آن اندك تلخ و ساق آن پراكنده و خشن و كل آن چتردار مانند شبت و سفيد و در ميان آن چيزى ريزه مانند پنبه و بنفش و بهترين آن سرخ و شيرين شاداب كم ريشهء بستاني آنست
* طبيعت ان
در دوم كرم و تر و بعضى در اول نيز كفته و با رطوبت فضليه
* افعال و خواص بستانى آن
ملطف و مفتح سدهء جكر و مقوى معده و ملين و مبهي و زياده كنندهء جوهر مني و منعظ و جهت قطع بلغم و سرفه و درد سينه و معده و جكر و اخراج سنك كرده و مثانه و ادرار نمودن بول مفيد اعضاء الصدر جهت ذات الجنب و سرفهء مزمن اعضا الغذا عسر الهضم و مرباى آن سريع الهضم و جهت استسقا مفيد اعضاء النفض مسكن مغص و مدر بول خصوصا برى آن و بدستور بزربرى آنكه دوقو باشد و همچنين برك آن و مهيج باه است خصوصا بزر بستاني آنكه نفخ آن زياده است و حمول آن و شرب تخم آن جهت عسر حبل نافع و چون بيج و برك آن را در آب جوش دهند و نطول نمايند و يا بشويند به آن اطراف صبيان را يعني دست و پاى ايشان را جهت تحليل خون منجمد شده در انها بسبب سردى نافع و مرباى آن با عسل بغايت مبهي و مقوى احشا و رحم و هاضمه و با افاويهء مناسبه جهت تقويت كبد بارد و تجفيف رطوبات معده و زيادتي تقويت باه و اعانت بر جماع انفع و حلواى آن نيز بتنهائي و يا با ادويهء مناسبه قريب است بمرباى آن و لذيذتر از ان و مخلل يعني پروردهء آن در سركه جهت اذابه و تحليل سپرز بيعديل و مقوى معده و جكر بارد و دوشاب آن قريب بمرباى آنست و الطف و اقوى از ان و نبيذ آنكه آب افشردهء آن را با ربع آن عسل بجوشانند و در خم كنند و بكذارند تا به جوش آيد و مسكر كردد بغايت مستكننده و بطئ الانحدار و مصدع و عرق آنكه با ادويهء مناسبه كرفته شود در جميع آثار نائب مناب خمر است و اندك مسكر و ضماد برك آن جهت اكله نافع جرم آن بطى الهضم و نفاخ و مضر محرورين و مصلح آن ادويهء حاره و آبكامه و پختهء آن با كوشت بزغاله مولد خلط صالح مقدار شربت از جرم آن تا صد و شصت مثقال و از مربا و حلواى آن از ده مثقال تا بيست مثقال و از نبيذ آن تا پنجاه مثقال و از عرق آن تا هفتاد مثقال و تخم آن محرك باه و درين باب از اصل آن قويتر و عسر حبل را نافع و مانع مغص و در ساير افعال مانند آن و چون بكيرند آن را با هموزن آن تخم شلغم و تربى را مجوف نموده در ان پر كنند و سر آن را بسته در زير آتش طبخ دهند و برآورده بياشامند جهت اخراج سنك كرده و مثانه و عسر البول مجرب كفتهاند و آشاميدن يكدرهم آن با هموزن آن شكر جهت وجع ساق پا و ضماد تخم و برك آن باهم جهت قروح متاكله نافع مقدار شربت آن تا دو درهم بدل آن انيسون و دوقو است و جزربرى را در بلاد قزوين كزرا نامند و بيخ آن به قدر انكشتى و كل آن زرد و تخم آن در غلافى خارناك و در دوقو مذكور خواهد شد
* طبيعت تخم آن
در اول سوم كرم و در آخر اول خشك
* افعال و خواص آن
با حدت و لذع و در جميع افعال سواى باه قويتر از بستاني است و كفتهاند بلكه در تقويت باه نيز اقوى است و مدر قوى و حمول آن جهت اخراج جنين و ادرار طمث و آشاميدن آن جهت وجع سدر و شوصه و ظهر و استسقا و عسر البول و انتفاخ بطن و نهش و لسع هوام را مفيد و معين بر حمل و كفتهاند كه چون آن را آشاميده باشند و هوام شارب آن را بكزد اذيت نيابد و خوردن خام آن جهت رفع سموم و ضماد پختهء برك و بيخ آن جهت انجماد خون كه از سردى هوا باشد نافع و حمول بيخ آن منقى رحم معين بر حمل و آويختن آن در منازل بالخاصيت باعث كريختن هوام است از انجا مضر معده و حلق و عصب مصلح آن