فارس و بحرين و غيرها بدين هيأت مىباشد و جراد البحر شنيده شده فى الجمله شبيه بكنجشك بزركيست و پردار و اندك پرواز كرده از آب برميخيزد و باز در آب فرو مىرود
* طبيعت ان
كرم و تر و خشكتر از برى آنست
* افعال و خواص آن
خوردن آن هر روز سه عدد مشوى و يا مطبوخ آن جهت منع زيادتي جذام مفيد و آشاميدن دو مثقال از سوختهء تمام آن با آب نخود سياه تا هفت روز متوالي جهت تفتيت و اخراج سنك كرده و مثانه مجرب
* جرجير *
بكسر اول و سكون ثاني و كسر جيم و سكون ياء مثناة تحتانيه و راء مهمله بفارسي نرهء تيزك و بهندى ترمرا و تخم آن را هالون و عوام هالم و چند سور و چند سر نيز نامند
* ماهيت ان
برى و بستاني مىباشد برى آن را بهقان و بستاني آن را كف عايشه و بفارسي كيكير و بشيرازى كهزك كويند و برى آن دو نوع مىباشد يكى با ساق و برك آن از برك ترب ريزهتر و مشرف و كل آن زرد و بسيار تند و اين را خردل برى كويند و ديكر بىساق و برك آن نرم و كم حدت و كل آن سرخ و بستاني سه قسم مىباشد يكى شبيه بترب و ساقدار و برك آن با خشونت و در مازندران شاهتره و كورنره و در تنكابن خاص تره نامند و تخم آن سفيد و حرف بابلى عبارت از ان است و قسمى را رشاد و بفارسي ترهء تيزك شاهي نامند و برك آن بزرك و كل آن سرخ ارغواني رنك و تخم آن مائل بسرخي و طولاني و قسمى ديكر بيبرك و تخم آن ريزهتر از حب الرشاد و مراد از مطلق آن اين است و بهترين آن بستاني است
* طبيعت برى ان
در سوم كرم و در آخر دوم خشك و بستاني آن در دوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص برى آن
مفتح سدهء جكر و سپرز و جالي و مدر بول و مفتت حصاة و مولد مني و محرك جماع و محلل رياح و هاضم طعام و ضماد آن با زهرهء كاو جهت ازالهء آثار قروح و بدستور طلاى آب آن با زهرهء كاوميش كلف را مفيد و خوردن آن ناشتا جهت رفع بدبوى زير بغل و خوردن شراب ريحاني بالاى آن جهت كزيدن ابن عرس و غير آن نافع و كويند از خواص آنست كه چون آب آن را بكيرند و درخت انار ترش را به آن تسقيه نمايند شيرين كردد و چون نخود خشك را به آن پرورده نمايند و بياشامند توليد مني نمايد و بيعديل است و كويند چون بكيرند برك و شاخ و تخم آن را در هاون نرم بكوبند و در ظرفى پهن كنند تا خشك كردد و ثانيا در هاون اندازند و بكوبند و شير تازه دوشيده بران ريزند و تخم آن را نرم بكوبند و بران بپاشند بدفعات و مخلوط نمايند تا آنكه مانند خمير كردد و قرصها ساخته در سايه خشك نمايند و نكاهدارند و عند الحاجت استعمال نمايند بسيار طيب و نيكو است المضار مصدع و مورث سدر و مبخر و مظلم بضر و در حديث آمده كه هركه در شب جرجير بخورد رك جذام از دماغ او به حركت درمىآيد و نزف الدم او را عارض مىكردد بعد از خواب و در حديث ديكر وارد است كه احداث برص مىنمايد شب خوردن آن مصلح آن كاسنى و خرفه و سركه است و برى آن در ادرار بول و تحريك باه و انعاظ قويتر از بستاني است خصوصا تخم آن و تخم آنكه حب الرشاد است در خواص مذكوره قويتر از برك آن قوى الجلا است و آشاميدن آن با آب كرم مقئ بلغم و با زردهء تخم نيم برشت محرك باه و منعظ و مسمن بدن و ضماد آن جهت كلف و با عسل جهت بهق و نمش و با زهرهء كاو جهت شقاق ناخن مفيد و اكثار آن مهيج دم و ثوران آن و انصباب مواد به اعضاى ضعيفه مصلح آن شير تازه دوشيده مقدار شربت از بستاني آن تا پنج درهم و از برى آن تا سه درهم بدل آن به وزن آن تودرى يا تخم زردك برى يا تخم پياز است *
* جرجير الماء *
قرة العين است و در حرف القاف ان شاء اللّه تعالى خواهد آمد
* جرميلك *
بفتح جيم و سكون راء مهمله و كسر ميم و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح لام و سكون كاف بلغت كوهستان