جهت رفع هزال و حزاز و حكه و جرب و فالجى كه در ان كردن ميل بسوى خلف نموده باشد نزد انحطاط علت و بر النواى عصب نيز نافع و طلاى آن با روغن بابونه جهت رفع عرق و بتنهائي جهت رفع عرق نيز و بتنهائي جهت نيكوئي رنك رخسار و ستردن موى از هر عضوى كه خواهند و مداومت استعمال آن سياه كنندهء بدن و دو درهم آن با سه درهم روغن زنبق بر ذكر و اطراف آن جهت تهيج انعاظ بهترين دوائى است و همچنين با عسل و ماليدن آن با روغن بر شكم و ناف و تهيكاه و نزد آتش نشستن كسى كه در شكم او كرم باشد باعث قتل و اخراج آن و با ادهان مسخنه يا محلله ماليدن آن بر بدن صاحب حميات دوريه هنكام برد و قشعريره و نشستن نزديك آتش بين النفع و با مراهم جهت جرب و حكه و برص و شستن سر به آب محلول آن جهت حزاز و فرزجهء آن جهت دفع رطوبات رحم و احتباس حيض مفيد مفسد معده و محرك قئ مصلح آن مصطكى و صمغ عربي مقدار شربت آن از يكدرهم تا دو درهم و از قسم سرخ آن از نيم مثقال تا يك مثقال بدل آن يك وزن و نيم آن نمك و بعضى نصف وزن آن قطران و بعضى به وزن آن ملح اندراني كفتهاند و پاشيدن آن بر موى باعث رقت آن و جهت داء الثعلب و داء الحيه نافع و چون خواهند آن را بسوزانند طريقهء احراق آن آنست كه در كوزهء كرده سر آن را محكم بسته بر اخكر كذارند و بكذارند تا سرخ كردد پس از آتش برداشته بكذارند تا سرد كردد و سائيده استعمال نمايند و محرق آن لطيف تر و حدت آن زياد و قريب به قوت به ورق زبدى است
* بوزيدان *
بضم با و سكون واو و كسر زاء معجمه و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح دال مهمله و الف و نون بعربي مستعجله نامند
* ماهيت ان
بيخى است سفيد بحجم و طول انكشتى و زياده بران و مصمت و صلب و بر ظاهر آن خطوط كشيده و با خشونت و بعضى كفته كه نوعى از مستعجله است و بعضى كفته كه آن از فروع مستعجله است و بعضى لعبت بربريه دانستهاند و بعضى غش مىكنند آن را بهر دو يعني بدل آن بعضى مستعجله و بعضى لعبت بربربه را مىفروشند و فرق ميان ايشان بعدم خطوط مستعجله است و حلاوت بوزيدان بخلاف لعبت بربرى كه بىحلاوت است و آنكه لعبت بربرى كرهدار است بخلاف بوزيدان و كويند از هند مىآورند و بالجمله نبات آن مجهول الماهيت است و بهترين آن سطبر باوصاف مذكوره است و بخلاف آنها زبون و بسيار ضعيف
* طبيعت ان
كرم و خشك در آخر دوم و در اول سوم نيز كفتهاند با رطوبت فضليه
* افعال و خواص آن
با قوت ترياقيت و مبهي و محرك جماع و مسكن اوجاع مفاصل و نقرس و مفتح سدهء جكر و سپرز و منقي معده و عصب و مفاصل و مسقط جنين و جهت استسقا و رفع كرم معده و ازالهء اخلاط غليظهء بارده باذابه و ترقيق و رافع سموم بارده و بالخاصيت مسهل زردآب و با قردمانا جهت بواسير نافع مضر انثيان مصلح آن عسل و خردل مقدار شربت آن تا يك مثقال و نيم بدل آن بهمن سفيد و كويند به وزن آن وج و در ترياقيت نيم وزن آن زرنبا دو زراوند طويل است
* بوش دربندى *
بضم با و سكون واو و شين معجمه و فتح دال و سكون راء مهملتين و فتح باى موحده و سكون نون و كسر دال مهمله و يا
* ماهيت ان
قرصى است از برك و كياه نباتى به قدر درخت كوچكى و برك آن شبيه ببرك حنا و تخم آن مدور و از شاهدانه كوچكتر و مائل بزردى منبت آن بلاد عجم خصوصا نواح شهر زور و ارمينيه اهل آن بلد برك و كياه آن را كوبيده قرصها ساخته خشك نموده به اطراف مىبرند
* طبيعت ان
در دوم سرد و در اول خشك و در آخر اول سرد و خشك نيز كفتهاند
* افعال و خواص آن
رادع و ملين طلاى آن جهت تحليل اورام حاره و منع زيادتى آنها و تسكين اوجاع رمد و نقرس خصوصا با آب عنب الثعلب نافع و بدل آن شياف ماميثا و حفض است