البول و مغص و نيم درهم از تخم آن بدستور و ضماد آن با شراب و نمك نيم كرم جهت تحليل خنازير و حمول آن جهت اخراج كرم امعا مفيد و عصارهء آن را از شاخها و برك آن اخذ مىنمايند مصدع و مغشي مصلح آن عناب و شير تازه دوشيده مقدار شربت از برك آن تا يك مثقال و از تخم آن نيم مثقال بدل آن كندر است
* بوئى *
بضم باء فارسي و سكون واو و كسر همزه و سكون يا
* ماهيت ان
كياهى است هندى از قبيل نجم و در بنكاله كثير الوجود و بر اشجار و ديوارها و سقف خانه مانند تاك و كدو بالا مىرود و ساق آن بسطبرى انكشتي و بركهاى آن فى الجمله شبيه ببرك تانبول و سبز و از ان ضخيمتر و نازك و با رطوبت و لزوجت بسيار و بىزغب و دو قسم مىباشد يكى سفيد يعني ساقهء آن سفيد رنك و برك آن سبز و اين بسيار است دوم سرخ يعنى ساقهء آن سرخ و ركهاى برك آن نيز سرخ رنك و اين كميابتر از ان است و اهل هند آن را پخته مىخورند مانند سبزيهاى ديكر و با لزوجت بسيار است
* طبيعت ان
سرد و تر
* افعال و خواص ان
منوم و مبهي و جهت ازدياد مني و تليين آلات صوت و حلق و تسكين حدت حميات حاره و طلاى آب برك آن جهت تسكين سوزش و منع آبله كردن عضو به آتش سوخته نافع چون مكرر و پيهم بمالند در هنكام سوختن و بسيار قريب بدان *
* فصل الباء مع الهاء *
* بهمن *
بفتح باء موحده و سكون ها و فتح ميم و سكون نون لغت فارسي است
* ماهيت ان
بيخى است فارسى فى الجمله شبيه بزردك كوچكى و با اندك صلابت و كجى و با خشونت قليلى و ناهموارى و منبت آن كوهستان ارمن و خراسان و كياه آن به قدر شبرى و زياده و كمتر از ان و برك آن مانند برك اجاص منبسط و خارناك و كثير التشريف و بر ساق آن بركى چند سر آنها باهم پيچيده و بىكل و در تموز مىرسد و دو قسم مىباشد سرخ و سفيد سرخ آن باليدهتر و بلندتر و ناهموارى پوست آن زياده و ظاهر آن سرختر از باطن آن و سفيد آن هم ظاهر و هم باطن آن سفيد و بهترين سرخ آن صافي سنكين خوشبوى آنست كه چون بخايند با اندك لزوجتى و قبضى باشد و همچنين سفيد آن و از نواح ارمنيه و خراسان آورند
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و سرخ آن كرم تا سوم و قويتر از سفيد و هر دو با رطوبت فضليه و قوت قبضي و مسيح هر دو را كرم و تر دانسته
* افعال و خواص ان
بغايت مقوى باه و دل و مسمن بدن و زياده كنندهء مادهء مني و مفتح و محلل رياح و بلغم غليظ لزج و موافق مبرودين و جهت خفقان و يرقان و تفتيت حصاة كرده و مثانه خصوص با ادويهء مناسبه و سرخ آن جهت تقويت باه و انعاظ قويتر و چون در آب طبخ نمايند تا مهرا شود و آب آن را با شكر ناشتا بياشامند فربهى عظيم آورد خصوصا با بادام و نخود و ضماد آن با نمك تلخ و عسل بر صورت زنان باعث نيكوئي رنك رخسار و شستن سر بدان جهت كشتن سپش و خوشبوئى موى و فرزجهء سفيد آن با زعفران جهت تنقيهء رحم و خوشبوئى آن و هر دو نوع آن مضر سفل و مصلح آن انيسون و كثيرا و عناب مقدار شربت از جرم آن هر دو تا دو مثقال و از آب مطبوخ آن تا سه اوقيه هريك بدل ديكرىاند و بدل هر دو به وزن آن تودرى و نصف آن لسان العصافير و موصلي سفيد و سياه و اسكند ناكورى و بدل سرخ آن درونج و بدل سفيد آن زرنباد است
* بهمى *
بفتح با و سكون ها و كسر ميم و يا
* ماهيت ان
نباتى است شبيه بكياه جو و از ان كوتاهتر و باريكتر و خوشهء آن شبيه بشيلم و منبت آن موضع سايهدار
* طبيعت ان
سرد و خشك در دوم و بسيار قابض
* افعال و خواص آن
مداومت شرب آن حابس اسهال مزمن و نزف الدم كه مرفوع اليره باشد و سلس البول نافع مقدار شربت آن تا دو درهم و از خاصيت آن آنست كه چون در ابريشم ملون برنك ارغواني يا در شال سرخى پيچيده بر عضوى كه خون از ان نزف كند بياويزند