با موم روغن بر شقاق ميان انكشتان و پاشنهء پا بمالند در حال زائل كرداند و چون جوف بادنجان زرد شده را خالي كنند و بروغن كدو پر كرده در تون تنور نيمكرم مقدار يك روز بكذارند پس روغن را برآورده در كوش بچكانند جهت ازالهء درد آن مجرب و چون اقماع و كلش را اضافه نمايند جهت بواسير بيعديل المضار سفيد طولاني و يا بنفش پرتخم با حدت آن ردى و مضر و از ان در رداءت زياده نوعى است كه در هند و بنكاله باره مسيا نامند يعني دوازده ماه ثمر مىدهد و ثمر آن هميشه يافت مىشود و آن باريك طولاني است تا يك شبر و زياده و غير طولاني نيز و پر تخم و تند مىشود مكر نوعى كه نيز دوازده ماه يافت مىشود سفيد و مدور و كم تخم مىباشد بد نيست چندان ضرر ندارد و از خاصيت بادنجان است كه چون آن را بر خلاف جهت دو سوراخ نمايند يكى در عرض كه از طرف ديكر بكذرد و سوراخ ديكر كه نكذرد و در آب نمك اندك جوشى دهند و در آب آن بكذارند متغير و فاسد نمىكردد
* بادنجان بري *
كه بهندى بهت كتائى و بزرك آن را بهرتا و بيوناني كفيشون نامند
* ماهيت آن
نبات آن به قدر ذرعى و زياده بر ان و پرشعبه و خاردار و مزروع و خودرو و استاده و مفروش به روى زمين و صغير و كبير مىباشد منبت آن كنار رودخانهها و صحراها و مواضع سيلها و ثمر آن به قدر زيتون و كردكان و پرخار و در خامى سبز و بعد رسيدن زرد مىكردد و طعم آن بسيار تيز و مائل بتلخي و با بورقيت
* طبيعت آن
كرم و خشكتر از بستاني و منسوب به مشترى است
* افعال و خواص آن
ضماد ثمر آن جهت اورام بلغمي و سياه كردن موى و خوردن آن جهت سرفه و ضيق النفس و اصلاح فساد بلغم و صفرا و تپ و درد پهلو و عسر البول و بطلان حس شامه و قتل ديدان و دفع بيماريهاى زنان عقيمه نافع و كفتهاند حون كياه بهتكتيه را قدرى معتد جمع نموده كودى بكنند و در قعر آن كودى كوچك و در ان ظرفى سر تنك بكذارند و در كود بزرك كياه بهتكتيه را پر نموده بالاى آن خار و خاشاك و يا سركين كاو خشك چيده برافروزند تا قدرى سوخته آب از ان جدا كشته در ان ظرف جمع كردد پس آن ظرف را بردارند و آب را در شيشهء محفوظ دارند و هر صبح ناشتا قليلى بياشامند جهت سرفهء بارد رطوبي كهنه و ضيق النفس بارد رطب كهنه مفيد است
* باديان خطائي *
بفتح با و الف و كسر دال مهمله و فتح ياء مثناة تحتانيه و الف و نون و فتح خاء معجمه و فتح طاء مهمله و الف و همزه و يا از ادويهء جديد است
* ماهيت آن
ثمرى است جوزى رنك هشت پره و بعضى هفت پره و هر پرهء دو پارچه پيوسته بهم بالاى آنها منشق و در اندرون آن تخم كوچك نيز جوزى رنك و طعم آن فى الجمله شبيه برازيانه و لهذا آن را باديان خطائي نامند نه از جهت آنكه شكل آن مانند رازيانه است و از جبال نيپال و چين و زير بادات هند آورند بهتر و مستعمل تازه و تند طعم و رائحهء آن است و كهنه آنكه سياه رنك و طعم و رائحهء آن بر طرف شده باشد غير مستعمل
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و منسوب به مشترى
* افعال و خواص آن
محلل و مفتح و مقوى معده و هاضمه و دافع رياح و ثقل طعام و درد احشا و تحليل بلغم و رياح و مدر بول و نصارى جهت امور مذكوره با چاى خطائي طبخ نموده بدستور مذكور در چاى مىنوشند مضر عضل و عصب سليم و مصدع و مورث تشنكي مصلح آن بريان نمودن آن است
* بارزد *
بفتح با و الف و سكون راء مهمله و فتح زاى معجمه و دال مهمله لغت فارسي است بعربي قنه و بيوناني خلباني و بتركي قاسمي و بهندى بريجا و بلغتي كنده بهروزه نامند و به اين نام معروف است
* ماهيت آن
صمغ نباتي است برك آن شبيه ببرك چنار مشابه نبات سكبينج و ساق آن باريكتر از ان و سفيد مائل بزردى و شبيه بكندر بهتر از