حسب التدبير احمد بن شمس الدين فى تاريخ سته و تسع اربعه « 1 » مائه عمل بهاء الدين سمنانى . »
به سلامتى ذات مبارك پادشاهى ، به نام عالم عفت و آسمان عصمت « تاج الدوله » ، اين بقعه شريف را تعمير لايقى خواهم كرد .
برادر جانا ؛
از منزل « كشكان » به « خرمآباد » وارد شدم . به طالع « ميزان » ، يك ساعت به غروب مانده ، و دوازدهم ماه « صيام » « 2 » .
چون در ورود [ به ] هرمنزلى ، قرار اين بود كه آثار و احوال آن منزل ياد گردد ، منازل غير معروف را اين شيوه مرعى ؛ « خرمآباد » كه در حقيقت « دار الملك فيلى » است ، بهتر اين است كه بعضى از گزارش « 3 » اين مكان فرخنده ياد نموده ؛ شايد سبب اطلاع جمعى گردد كه طالب آن باشند .
« خرمآباد » ، از قرار تقرير و بعضى تحريرات ، شهرى بود كه سابقا « خرمشاه » نامى از « آتشپرستان » او را بنا گذارده و آن شهر به مرور منهدم [ گرديد ] ، چنانكه الآن هم منار « 4 » و پلى شكسته « 5 » از آثار آن باقى [ است ] .
هامش
( 1 ) . سال 496 ه . ق .
( 2 ) . رمضان .
( 3 ) . در اصل : گذارش
( 4 ) . در كنار آثار شهر قديمى « شاپورخواست » ، منارهاى آجرى و استوانهاى برجاست كه احتمالا متعلق به قرن پنجم هجرى است و ممكن است براى هدايت كاروانيانى كه از غرب و راههاى ديگر « شاپورخواست » مىآمدهاند ، از آن استفاده مىشده است . بلندى كنونى مناره از بالا تا روى پايهء سنگى 20 / 26 متر و از پايه سنگى تا كف زمين 25 / 3 متر ، كه بلندى آن تماما تا زمين 45 / 29 متر است . بىشك ارتفاع آن بيش از اين بوده است . پايهء مناره چهارگوش و از سنگهايى به ابعاد 60 * 40 و 50 * 30 سانتىمتر و از ملات ساخته شده است . اضلاع شرقى و غربى اين پايه 28 / 6 متر و شمال و جنوبى 6 متر است . دور پايه 56 / 24 متر و سطح آن 68 / 37 متر كه 89 / 22 متر از آن سطح يا قاعده زيرين منار است . دور پايه 56 / 24 متر و سطح آن 50 / 5 متر ، سطح 89 / 22 متر و سطح جانبى در حدود 40 / 430 متر مىباشد . ستونى استوانهاى در ميان مناره ساخته شده 990 پله به دور آن مىچرخد كه مىتوان به وسيله اين پلهها به بالاى مناره رفت . قطر اين ستون 70 سانتىمتر است . آجرهاى مناره نسبتا بزرگ و ابعاد هرآجر 25 * 25 و ضخامت آن 7 سانتىمتر است . در ورودى مناره به طرف غرب است و اندازه آن 80 * 220 سانتىمتر است . اين مناره 6 دريچه براى ورود روشنايى به داخل راهرو دارد كه دريچه شرقى از همه بزرگتر و تقريبا در وسط مناره واقع شده . مصالح ساختمانى آن نيز از ملات و آجر است . ( آثار باستانى و تاريخى لرستان ، 2 / 60 - 61 ) . اين مناره آجرى عهد سلجوقى به شماره 1930 در تاريخ 13 مهرماه 1376 ه . ش . در فهرست آثار ملى ايران ثبت شده و در ضلع شرقى ميدان شقايق خرمآباد قرار گرفته است .
( 5 ) . بقاياى پل شكسته خرمآباد ، كه شكستهپل ، طاقپل و پل شاپورى نيز خوانده مىشود ، در 3 كيلومترى مشرق شهر خرمآباد ، بر بستر رودخانه خرمآباد واقع گرديده است . در خصوص تاريخ ساخت بنا اطلاع