نماز صبح خوانده ، « منارههاى مسجد الحرام » هم پيدا بود . تقريبا نيم فرسخ تا آنجا مىشود . و اصل « مكّه معظّمه » و خان [ ه ] ها ، به درازى تنگه و فاصلهء « كوه بوقبيس » و جبل ديگر واقع شده ، و به همين واسطه ، از سيلاب ايمن نيست ؛ چنانكه مىگويند يك وقت هم سبب خرابى « بيت » همين شده . و اين دو كوه تا به « منى » و « عرفات » بعضى جاهاى او اسامى مخصوص دارد ، چنانكه گويند : « جبل نور » ، « جبل صفا و مروه » .
امّا وجه تسميه « جبل ابو قبيس » كه نسبت به كوههاى آنجا ارتفاعى دارد و « معجزهء انشقاق قمر » هم در آن اتفاق افتاده ، آنكه « قبيس » نام ، مرد آهنگرى بوده و نخست كسى كه در آن كوه خانه بنا نمود ، او بود و به نام او ، اين كوه را خواندند و « قبيس » مصغّر « قبس » است كه به معنى « آتش » و « دانش » است ، و اقتباس هم از اين ماده آمده .
و اين كوه را « امين » هم مىگويند ، زيرا كه « حجر الاسود » را در آن امانت گذاشته بود ، چنان يكى از اسامى « مكّه » ، « بلد الامين » « 1 » است .
دو ساعت از آفتاب گذشته ، وارد شهر [ شديم ] و از طرف « باب الصفا » و « سوق العطارين » گذشته ، مقابل « خانه شريف » حاليه كوچه بود . 200 قدم بالاتر از آن ، خانهء « شيخ صالح » نامى است ، شافعى و بىآزار ، منزل نمودند . « گنبد جناب ابو طالب و عبد المطلب و عبد مناف » نماينده است در مقابل . الحمد للّه منزل ما بسيار خوشمنظر است .
خان [ ه ] هاى آنجاها مثل « جدّه » و غالب بنادر ، « ذو مراتب » « 2 » است . آنچه بمانند ، كرايهء يك ماه را بايد داد ، تا قيمت هر « مرتبه » چه باشد . و چون در اطراف حرم ، جمعيت نفوس اهال عالم و بازار ، بىشمار است ، مستلزم كسافت و كسالت . اندكى دور تر ، هوا به لطافت و زمين به نظافت نزديكتر است .
اول كارى كه بايد كرد ، بعد از غسل مستحبّى و وضوى واجبى و ديگر شرايط ، « طواف عمرهء تمتّع » است . و چون ازدحام در روز زياد است ، قيام به استحباب و واجبات شطريه طواف ، خاصه براى مبتدى ، امرى است مشكل .
با مطوّف ما كه « شيخ على » و « شيخ مهدى » ، هردو « نجيب » و « مؤمن » مىباشند ، قرار داده ، سه ساعت از شب گذشته ، بعد از اتمام نماز اربعه بيايند و به حرم مشرف شوند .
دو ساعت به غروب مانده ، رفتيم براى تغسيل به « حوضخانه » ، كه معروف
هامش
( 1 ) . سوره تين ( انجير ) - آيه 3 .
( 2 ) . دو طبقه .