بين راه 20 دهنهء بسيار بلند طاق زدهاند ، كه هرطاقى 4 ذرع و طول دارد ؛ و دهنه با هم قريب 5 ذرع مىشود و آب آن سدها از روى آن طاقها عبور كرده ، به « بيك اوغلى » مىرود ، و همهء اين طاقها از سنگ تراشيده و با آهك ساخته شده .
در خود شهر گارى تراموازاون قبانى ، يعنى نقطه [ اى ] كه آرد وزن مىنمايند ، تا محلّى كه « طاش قصاب » مىگويند ، يعنى جايى كه قصاب سنگ شده ، عبور مىنمايد ، تقريبا يك فرسخ متجاوز است . گارى « شمندوفر » ، از طرف « آناطولى » ، كه سمت « آسيا » باشد ، از « حيدر پاشا » تا به « ازمير » كه « قلعهء كوچكى » است ، در كنار « مارمارا » مىرود ، و از طرف « روملى » كه « يرپ » « 1 » باشد ، از « سركچى » « 2 » تا « ادرنه » « 3 » و اتّصال دارد تا مملكت « اتريش » ؛ ولى چون وكلاى دولت و ملت اسلاميان ، اين زمان به اين گونه همّت خود را مصروف داشتهاند ، كه نه به قانون « حضرت ختمى مرتبت » ، جريان انتظام مهام تمام امور دهند ، و نه به « ياسا » و « يوسون » « ناپلئون » رفتهرفته احكام مملكت « اسلامبول » و « اسلام » مثل حكم خنثى شكل شده و ملّت مريض است و بديهى است تا حالت « وحدانيت » در هرجا نباشد ، انتظام و قوامى هيچ نخواهد به ظهور پيوست . از خداوند بايد خواست كه قلب شفا يابد ؛ و بسيار عجيب است كه مطالب حقهء اسلامى را ديگران جارى نموده و اسلاميان ترك نموده و معايب فرنگى را شعار خود ساخته و بيچاره « فرنگستانى » را بدنام مىنمايند .
بسيار خوب ، « اسلامبول » سربازخان [ ه ] هاى خوب دارد و عساكر فوق العاده ، [ و ] دواخانههاى معتبره . رفتيم [ و ] ديديم . وزراى بسيار معقول و پاكيزه و مؤدب ، به حدى متعارف ، كه آدمى از جواب عاجز است . حالا جويا مىشويم اين مخارج فوق العاده « عسكريه » ، اگر براى حفظ حدود است ، ديگر حدّى باقى نمانده و اگر مانده ، مشّاق و صاحب منصب كه « مسيحى » است ، باهم ملّت خود به قانون رسمى نخواهد جنگيد .
وزراى « عسكريّه » ، با اينكه اولاد و عيال همه « گرجى » و « چركس » است ، محبّت فطرى مانع از اجراى قواعد بىغرضى است ، چنانكه مكرّر در موارد عديده به
هامش
( 1 ) . اروپا .
( 2 ) . امروزه سركوى( Sarko ? y )ناميده مىشود .
( 3 ) . شهر ادرنا( Edirne )در بخش اروپاى جمهورى تركيه قرار دارد و در عصر باستانHadrianopolisياAdrianopleناميده شده و در سرحد مرزى اين كشور با جمهورى بلغارستان واقع شده است و در سال 1990 م . 345 ، 102 نفر جمعيت داشته است .