[ است ] ، و مردمان بزرگ او را به منزلهء « قلب انسانى » مثل زدهاند ، چنانكه اگر سلطان مقتدرى باشد ، به سهولت احاطهاى تامّه بر ممالك دارد .
و از قرار تحقيقات معتبرهء معتمد السّلطان بندگان « حاجى ميرزا حسين خان » - دام اجلاله العالى - كه از جملهء شاهزادگان عظام و از جانب دولت عليّه « ايران » ، « مأمور جنرال قونسل « 1 » هندوستان » اند ، و هماره با اهل معرفت الفت و مكرمت دارند و مكارم اخلاق و محامد اوصاف ايشان در آفاق مشهور و السنه و افواه مذكور است ؛ « اسلامبول » را 956 سال قبل از ميلاد مسيح ( ع ) « ويزانديون » نام بنا كرده است و چندى هم « ويزانديون » نام داشته ؛ ولى « قاضىكوى » كه به سمت « آناطولى » ، مقابل « اسلامبول » واقع است ، 200 سال قبل از بناى « اسلامبول » آباد بوده است ؛ و آنجا را اهالى « مغار » كه شهرى بوده ، آباد كرده ، توطّن نموده بودند .
و شهر « اسلامبول » تاكنون 30 دفعه « محاصره » و 6 مرتبه « فتح » و « تسخير » شده ؛ و 502 سال قبل از ميلاد حضرت مسيح ، « دارا » بن « گشتاسب « 2 » » ، كه از سلاطين « ايران » بوده ، از سواحل « طونه » با جمعى از گروه مختلفه « ويزانديون » و « قاضىكوى » را تسخير كرده و سوزانيدهاند .
[ بيت ]
جهان بر آب نهاده است و زندگى برباد * غلام همّت آنم كه دل بر او ننهاد
بر آنچه مىگذرد دل مَنه ، كه « دجله » بسى * پس از « خليفه » بخواهد گذشت در « بغداد »
و آب « اسلامبول » ، اغلب آب « باران » است و آبى كه به محلهء « بيكاوغلى » و محلّات اطرافش مىآيد ، ظاهرا قريب چهار پنج فرسخ دور باشد ، كه چند درّه را سد بستهاند و آب باران آنجا جمع شده ، از آنجا مىآيد .
از آنجمله دو « درّه » است نزديك به يكديگر . يكى را « مهر شاه سلطان خانم » مادر « سلطان سليم » در سنه 1211 هجرى [ قمرى ] ساخته ؛ ديگرى را « سلطان محمود » در سنه 1255 [ ه . ق . ] ساخته ؛ طول هردو ، عرض دره است و قريب 70 ذرع مىشود و قطر اين سدها در بالا قريب 8 ذرع است و ظاهرش از سنگ « مرمر » است و درّه را هم در
هامش
( 1 ) . واژهاى فرانسوى ، بهمعناى ژنرال كنسول ، سركنسول ، كارپرداز اول .
( 2 ) . لقب داريوش اول ، پادشاه هخامنشى ، در تاريخ اسلامى .