بت و زنّار بت عبارت است از هر چه پرستيده شود از ما سواى حق سبحانه خواه به اعتقاد الوهيت باشد چون اصنام كفّار و خواه به اعتقاد وجوب اطاعت و تعظيم چون مشايخ كبار و خواه به افراط محبّت چون محبوبان عشّاق مجازى و ساير اغيار مانند جاه و عزّت و درهم و دينار پس اگر پرستش آن از آن روست كه مظهر حق است جلّ و علا و حق درو تجلّى كرده به اسمى از اسماء و صفتى از صفات حسنى آن بت عارفان است و پرستش آن پرستش خالق آن است چه جميع موجودات صورت حق است و حق روح همه و از اينجاست كه گفتهاند : ما رأيت شيئا الّا و رأيت اللّه قبله او معه « 1 » و الّا بت مشركان است و حق منزّه از آن است تعالى شأنه عمّا يقولون .
بُت اينجا مظهر عشق است و وحدت * بود زنّار بستن عقد خدمت « 2 »
رها كن ترّهات و شطح و طامات * خيال نور و اسباب كرامات
كرامات تو اندر حقپرستى است * جُز اين كبر و ريا و عجب و مستى است « 3 »
كفر و ترسائى كفر حقيقى خاصه عبارت است از پوشيدن وجود كثرات و تعيّنات به وجود حق و اين كفر عارفان است و اين به عينه به نزد ايشان معنى اسلام حقيقى و ايمان است قال اللّه تعالى :
كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ . . .
« 4 »
هامش
( 1 ) - يعنى هر چه در عالم محسوس ديدم پيش از آن و با او خدا و آفريدگار آن را ديدم .
( 2 ) - بيت از گلشن راز شبسترى .
( 3 ) - ابيات از گلشن راز شبسترى و اشاره به كرامات ظاهرى منتسب به اولياء كاذب است كه در حالت سكر و صحو اظهار مىدارند از جمله ديدار نور كه اين گونه كرامات براى اولياء اللّه حقيقى درست بوده و در كتب تذكرة الاولياء و مقامات ابو سعيد و مثنوى مولانا و شرح ابو محمد روزبهان بقلى و مصباح الهدايه كاشى و غيره آمده است و شطح و طامات به كلماتى گفته مىشود كه معنى ظاهرى آن با شرع وفق نمىدهد مانند گفتار : سبحانى ما اعظم شانى از بايزيد بسطامى و انا الحق گفتن حسين بن منصور حلّاج كه به شهادت وى انجاميد و نيز كلمات عين القضات همدانى كه موجب شهادت وى شد .
( 4 ) - سوره 28 القصص آيه 88 :وَ لا تَدْعُ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ لا إِلهَ إِلَّا هُوَ كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ.