بوادى طلب كه بهواسطه تراكم حجب ظلمانى ، در فيافى حرمان سرگردان مانده باشند ، به دستيارى اين كلمات شورانگيز و آن اشعار مهرآميز كمند شوق در گردن جان انداخته ، خود را از مهاوى خذلان بيرون كشند و از آن مىها جرعهاى بچشند ، چرا كه سخن به وجهى بهمنزله پيمانه است و معنى بهمنزلهء راح و به وجهى بهمنزله قالب است و معنى به منزلهء روح و به وجهى بهمنزلهء نافه است و معنى به منزلهء ريح و هر يك از سخن و معنى را درجات و « 1 » مراتبى است ، بحسب تفاوت درجات سلاست الفاظ و متانت مبانى و به سبب اختلاف مراتب مقاصد و معانى ؛
سخن چو نيك نگوئى هزار نيست يكى * ولى چو نيك بگوئى يكى هزار بود
و سخن نيك را باز ، انواع و اصناف است ، چه گاهى قاتل را به مقتضاى :
يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ
« 2 »
« وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ »
محبّت حقيقة غالب گردد ، يا شوق آن محبّ مستولى شود و در وصف عشق حقيقى سخن پردازد و گاهى به مؤداى : « ألا طال شوق الابرار « 3 » الى لقائى و انّى اليهم لاشدّ شوقا » شوق لقاء محبوب حقيقى غلبه كند و در وصف حقيقت در لباس مظاهر سخنپرداز گردد و گاهى به حكم
« وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ »
« 4 » به غلبهء محبّت نبى يا ولى كه وسيلهء قرب است به حق جلّ جلاله ، در شوق او سخن گويد و گاهى به اشارهء « انّ اللّه جميل يحبّ الجمال « 5 » » در مرآت ناسوت جمال لاهوت « 6 »
هامش
( 1 ) - عق : مراتب است .
( 2 ) - سورهء 5 المائدة آيهء 59فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَو درين معنا سوره 29 آل عمران آيه 3قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ.
( 3 ) - حديث شريف نبوى « ص » .
( 4 ) - سورهء 5 المائدة آيه 35يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.
( 5 ) - حديث شريف منقول از نهج الفصاحة ترجمهء ابو القاسم پاينده : انّ اللّه تعالى جميل يحبّ الجمال ، سخىّ يحبّ السّخاء نظيف يحبّ النظافة .
( 6 ) - عالم لاهوت عالم ربوبى و الهى و عالم ناسوت عالم خلق و كائنات و يا ممكنات .