از آن است كه آن كس كه او را اجتهاد و رياضات از پيش افتد تا باز او را كشف سر پديد آيد اين را مريد خوانند . و آن كسى كه مر او را اول كشف سر باشد تا باز او را اجتهاد و رياضات پديد آيد اين را مراد خوانند . يعنى مريد چيزى جويندهء آن چيز باشد و جوينده آن بود كه نيافته بود ، او را ببايد جستن تا بيابد و جستن جز بلا و تعب نباشد و هر چند مطلوب عزيزتر ، رنج طلب كردن وى صعبتر و دشوارتر . پس چون هيچ عزيز از حق تعالى عزيزتر نيست محال باشد جويندهء او را آسانى و راحت . جز جهدى كه صد هزار جان اندر آن جهد بذل كنند و جز به بلا كشيدنى كه همه كون از آن بلا عاجز آيند كسى كه به وى راه نيابد . صفت مريدان اين باشد تحقيق ارادت را و آن كه وى مراد وصف كرد آن است كه اول او را كشف كلى شود پس اجتهاد و رياضات كند . بلاى اجتهاد و رياضات به قوت كشف و مشاهدت بكشد و از قوت لذت آن كشف و مشاهده ، كشيدن بلا بر وى آسان گردد . پس بلاى مريد پيش از وجود است و بلاى مراد بعد از وجود است . از آن كه يافت حق تعالى بىبلا محال است اما بلاى مريد سختتر است كه بلا همىكشد و مراد نايافته اين بلا على بلا باشد . و مراد را لذت وجود او را از بلا غايب گرداند چنان كه او را از بلا خبر نباشد ، اين را كار آسانتر بود .
باز گفت : قال اللّه تعالى :
« وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا »
« 1 » مجاهدت از پيش نهاد و هدايت از پس .
باز گفت : اين مريد كه او را بلا پيش از كشوف است آن است كه حق تعالى خواسته است كه او را به خود رساند ، دل او را از خلق روى سوى خويش گرداند ، تا پشت بر خلق آرد به معنى ترك ، و روى به حق تعالى آرد به معنى طلب - و اندر وى لطفى نهد كه او را برانگيزاند تا به طلب كردن جهد
هامش
( 1 ) - سورهء 29 عنكبوت آيهء 69