صعبتر . و وجد از رقت قلب خيزد .
باز گفت : هر كه را وجد وى ضعيف بود اندر باطن ، به ظاهر تواجد آرد . و تواجد آن باشد كه بر ظاهر وى پديد آيد آن چه اندر باطن همىبيند يا همى [ شنود ] « 1 » و هر كه را وجد قوى باشد متمكن باشد و ساكن باشد يعنى تواجد صفت ضعيفان و مريدان و مبتديان باشد كه اول حرقت به ايشان رسيده باشد ناآزموده و خوناكرده ، به ناله و نعره و بانگ آيند ، باز چون قوى باشند با بلا خو كرده و الف گرفته باشند از آن چه شنوند يا بينند ايشان را جنبش نيايد و آتش وجد اندك اندك بگيرد هر چند قوىتر شود بانگ و فرياد بيش كند چون تمام بسوزد آرام گيرد « 2 » .
باز شيخ ابو الحسن نورى گفت رحمة اللّه عليه كه اين وجد به معنى زبانهء آتش است كه اندر سر بجنبد و آن از شوق آيد و اندامها به جنبش آورد يا از شادى يا از اندوه ، چون اين وارد پديد آيد .
يعنى [ وى ] « 3 » وجد را مانندهء زبانهء آتش مىنهد و آن از شوق خيزد از آن معنى كه شوق از تأثيرات محبت است و هر چند محبت قوىتر شوق قوىتر و محبت آتش سوزان است و در خبر آمده است كه حق تعالى محبت را آتش
هامش
( 1 ) - در متن خلاصه محو است با توجه به ص 30 ج 4 شرح تعرف نقل شده .
( 2 ) - اينجا هم در التعرف ص 112 و هم در شرح تعرف ص 31 ج 4 آيتى از قرآن ذكر شده است و در شرح تعرف طبق معمول توضيحى هم در پى دارد كه از قلم صاحب خلاصه افتاده است كه براى اكمال معنى آورده مىشود قال اللّه تعالىتَقْشَعِرُّ مِنْهُ جُلُودُ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ ثُمَّ تَلِينُ جُلُودُهُمْ وَ قُلُوبُهُمْ إِلى ذِكْرِ اللَّهِ( سورهء 39 زمر آيهء 23 ) خداى تعالى خبر داد كه آن كسانى كه خدا را بشناسند از خدا بترسند و چون ياد خدا بشنوند دلهاى ايشان نرم شود و اين آيت از بهر درستى وجد آرد كه هر كه را وجد باشد چون ياد خدا شنود بترسد و اثر آن ترس به ظاهر او پديد آيد . آن ترس باطن وجد است و آن پديد آمدن به ظاهر تواجد .
( 3 ) - آن چه در بين قلاب قرار دارد در خلاصه محو است و از ص 31 ج 4 شرح تعرف نقل شده است .