باب الحادى و الاربعين - چهل و يكم فى التقوى « 1 »
قال التقوى مشاهدة الاحوال على قدر « 2 » الانفراد . يعنى اصل تقوى بر دو معنى است : يكى ترسيدن و ديگر پرهيز كردن . و تقوى بنده از خداى تعالى بر دو معنى باشد : يا خوف عقاب باشد يا خوف فراق . و نشان خوف عقاب آن است كه حكم اوامر و نواهى حق تعالى را خلاف نكند و حقوق و حدود صحبت نگاه دارد تا مستوجب عقاب نگردد . و اگر خوف فراق باشد از دون حق تعالى پرهيز كند و با غير وى نيارامد تا از حق جدا نماند .
باز گفت تقوى آن است كه احوال را ببيند بر مقدار « 3 » انفراد و پرهيز كند از آن چه جز خداى است عز و جلّ . به معنى آرام گرفتن با وى يا خوش آمدن آن چيز به دل وى و اين را بنا بر احوال نهاده است ، يعنى هر چيزى كه بنده را به سر خوش آمد بدان چيز ميل افتد و آرام گيرد و بدان مقدار كه به غير
هامش
( 1 ) - شماره و نام باب با التعرف ص 98 برابر است و در شرح تعرف ج 3 ص 131 بىذكرى از باب و شمارهء آن آمده است .
( 2 ) - التعرف ص 98 : على قدم الانفراد
( 3 ) - اين گفتار سهل بن عبد اللّه در خلاصه و عربى آن در شرح تعرف ج 3 ص 131 چنين است : التقوى مشاهدة الاحوال على قدر الانفراد ولى در متن التعرف نسخهء مورد مراجعه : على قدم الانفراد آمده است ص 98 .