جواب : از راه مراجعه به كتب تاريخ و اگر كسى به تاريخ اين باب مراجعه كند خواهد ديد كه فقهاء سنى دو مرحله را پشت سر گذاشتهاند :
مرحلهء اوّل : زمان ائمه و مقدارى پس از آنست كه سنّىها متفرق و پراكنده عمل نموده و هركدام در هر شهرى طبق فتواى فقيه آن شهر عمل مىكردند فى المثل
سنّىهاى اهل كوفه به فتواى سه نفر عمل مىكردند
1 : ابو حنيفه 2 - سفيان ثورى 3 - مرد ديگرى ( كه نامش ذكر نشده ) و اهل مكه به فتاواى ابن ابى جريح عمل مىكردند و اهل مدينه مقلد مالك بن انس بودند و اهل بصره به فتاوى عمّان و سوادة و اهل شام به فتاواى اوزاعى و وليد و اهل مصر به فتاواى ليث بىسعيد عامل بودند و اهل خراسان از فتاواى عبد الله بن مبارك زهرى متابعت مىكردند . و در بين فقيهانى هم بودند كه منزوى بوده و چندان مقلدى نداشته از قبيل :
سعيد بن مسيب ، عكرمة ، ربيعة الرأى ، محمد بن شهاب زهرى و . . .
مرحلهء دوم : در اثر طعنههاى فراوان از اهل ملل و اديان سنّىها تصميم گرفته و مذاهب مختلف و پراكنده را در چهار مذهب معروف خلاصه كردند كه عبارتند از مذاهب معروفهء شافعى - حنفى - مالكى و حنبلى و اين كار طبق نقلى در سنهء 365 هجرى شمسى و طبق نقل اوثق الوسائل از قول مرحوم سيد صدر در سنه 665 انجام گرفت ( البته اين احتمال بعيد است ) حال با تاريخ فتواى فقهاء هر عصر كه آشنا شديم كار آسان است و به راحتى مىتوان تشخيص داد كه در تاريخ صدور اين حديث كدام فتوى اشهر بوده و . . .
نمونهء دوّم : گاهى از راه قرائن خاصهاى كه مخصوص به مورد خاص است مىتوان اين مطلب را فهميد مثل آنچه كه از امام صادق ( ع ) نقل شده كه وقتى در رابطه با برخى از مسائل وصيت فتواى ابن ابى ليلى را نقل كردند
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 324
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٢٤