يك وجهالجمعى ( جمع تبرعى ) هرچند بعيد از ظاهر هر دو حديث پيدا كنند و بدينوسيله بينهما را جمع كنند تا كسى نگويد كه ائمه ( ع ) تناقضگوئى كردهاند خبر هر كلامى روى حساب بوده منتها ما بايد سخنشناس باشيم و آگاه به ضوابط تا مراد از هريك را بفهميم و اگر به نتيجهاى نرسيديم يك توجيه بعيدى هم كه شده داشته باشيم و طرح نكنيم
و بقول روايات اهل البيت ادرى بما فى البيت ، و انتم افقه الناس اذا عرفتم معانى كلامنا . . . حال اين سبك شيخ طوسى ره در استبصار هم مؤيد و شاهد مطلب ما است كه تعارض ميان اخبار از راه اراده خلاف ظاهر و اختفاء قرائن بوجود آمده نه اينكه خود ائمه تعارضگوئى كرده باشند خلافا للمحدث البحرانى
قوله : و ربما يظهر :
شاهد ديگرى است بر مطلب ما وجهالجمعهاى شيخ طوسى : اگر كسى در لابلاى احاديث تتبع كند به احاديثى دست مىيازد كه خود ائمه ( ع ) كلماتى را فرمودهاند كه ظهور در مطلبى دارند سپس آن را تأويل بردهاند به يك سلسله تأويلاتى كه از ظاهر حديث خيلى فاصله دارد و بكلّى اجنبى است و فقط از مثل امام چنان تأويلاتى ميسور است و از وجهالجمعهاى شيخ طوسى در استبصار هم خيلى بعيدتر است ولى معذلك ائمه اين تأويلات را داشتهاند پس نبايد شتاب كرد در اخذ به يك حديث و طرح حديث ديگر بلكه بايد ديد مراد ائمه ( ع ) چيست ؟
حال براى نمونه چند حديث مىآوريم كه توجيهات بسيار بعيده از ظاهر را خود ائمه ( ع ) مرتكب شدهاند
1 - نقل شده كه مردى از اهل عراق از امام ( ع ) سؤال كرد : در نماز ظهر چند آيه از قرآن تلاوت مىفرمايند ؟ حضرت فرمودند : هشتاد آيه ، سؤالكنندهء اولى
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 314
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣١٤