بعض فرق اهل سنت قائل به جسميّت هستند و بنام مجسّمه معروفند و بعضى قائل به تشبيه و بنام مشبهه معروفند و نوع اشاعره طرفدار جبر بوده و مجبّره نام دارند و معتزله نوعا طرفدار تفويض هستند و مفوضه ناميده مىشوند و يا منكر عدل و حكمت الهى هستند و يا قائل به تجويز خطأ بر پيامبران و معصومين ( ع ) هستند چه عمدى و چه سهوى و . . .
حال دو حديث تعارض كرده يا اصلا تعارضى هم نيست ولى يك حديثى بما رسيده كه با اصول و مبانى عامه سازگار است و با قواعد ما سازگار نيست در اينجا صحيح است كه بگوئيم : هذا الحديث يشبه قول الناس اى يبتنى على قواعد هم الباطلة .
مثل حديثى كه احيانا دالّ بر تشبيه باشد يا دال بر جسميت يا سهو النبى يا جبر و . . . و مثلا در بخش اصول فقه حضرات عامه نوعا براى اجتهاد به رأى با جميع شعب آن از قياسها و استحسانها و مصالح مرسله و سد ذرايع و . . . حجيت و ارزش قائل هستند ولى عندنا اين مبانى عموما فاسد بوده و ارزش منبع بودن از براى حكم شرعى را ندارند .
و هكذا در فقه قواعد باطلهاى دارند و در ساير جهات حال طبق اين احتمال معناى حديث اينست : كه هر حديثى از قول ما براى شما نقل مىكنند كه مبتنى و متفرع بر مبانى باطلهء آنها است و قواعد آنها بر اين مورد منطبق است بدانيد كه فيه التقية و ارزش ندارد و ربطى به تعارض خبرين در خصوص مسائل فرعيه ندارد .
حال طبق احتمال اول حديث به درد ما نحن فيه مىخورد و طبق احتمال ثانى از ما نحن فيه اجنبى است . و اوّلا اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال .
ثانيا تنها احتمال نيست بلكه وجه ثانى و احتمال دوم مؤيداتى هم دارد و متقابلا
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 293
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٩٣