شما با اين مرجحات سنديه چه چيز را ترجيح مىدهيد ؟ در جواب خواهيم گفت : صدور الحديث را
و معناى ترجيح صدور عبارتست از تقويت صدور حديث ذى المزيّة نسبت به حديث مرجوح و فاقد مزيت و معناى قوّت صدور عبارتست از اينكه احد الحديثين [ صاحب امتياز ] اقرب بسوى واقع است از حديث ديگر در اثر اشتمال اوّلى بر مزيّت بر خلاف دوّمى
امّا آيا معناى اقربيت الى الصدور و الصدق و الواقع اينست كه در زير سايهء اين مرجح و مزيت ، بالفعل براى مجتهد ظن به صدق و مطابق واقع بودن حديث ذى المزية و به كذب و خلاف واقع بودن حديث فاقد المزية حاصل مىشود ؟
و ظن فعلى ملاك است يا خير ؟ بعضىها اين معنا را گرفتهاند كه ذيلا به تفصيل مطرح و جواب خواهيم داد
ولى مرحوم شيخ انصارى ره اين معنا را قبول ندارند و براى تقريب مطلب بحث را از اينجا آغاز مىكنيم : اگر فرضا دو حديث كه يقينا احدهما صدق و ديگرى كذب است و حال به يكديگر مشتبه شدهاند و علم اجمالى بيش نيست اينجا را از قبيل تعارض حجتين نگويند بلكه از باب اشتباه حجت به لا حجت نامند حال در چنين موردى اگر احد الخبرين المعلوم اجمالا كذب و احد منهما و صدق الآخر داراى مزيّتى بود كه به سبب آن احتمال صدق و حقانيت آن خبر عند العقل قوىتر مىشد از احتمال مطابقت ديگرى با واقع و واضع است كه عقل مىگويد : راجح را بگير و مرجوح را طرح كن و احتمال صدق راجح ارجح است از احتمال صدق ديگرى و بالعكس يعنى احتمال كذب مرجوح ، ارجح از احتمال كذب راجح است اين مربوط به باب علم اجمالى
و امّا در ما نحن فيه كه تعارض حجتين باشند و هر دو جامع شرائط هستند در اينجا معناى اقربيت الى الواقع عبارتست از اينكه اگر چنانچه برفرض محال
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 272
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٧٢