سؤال : از كجا بفهميم كه فلان راوى عادل و آن ديگرى اعدل است ؟
جواب : راههاى فراوانى دارد از قبيل معاشرت كه خود ما با هر دو راوى حشر و نشر داشته و بدست آورديم كه فلانى اعدل است و از قبيل نص اهل رجال يعنى علماء رجال از قبيل كشى - نجاشى - شيخ - علّامه و . . . رضوان الله عليهم اجمعين كه خبرگان اين فن مىباشند در كتب رجاليه خود صريحا گفتهاند و نوشتهاند و شهادت دادهاند به اينكه فلانى اعدل است و از قبيل اينكه در رابطه با احدهما صفات و كمالات و فضائلى را آوردهاند كه در حق ديگرى نياوردهاند مثلا گفتهاند فلانى حتى يكبار هم صغيره مرتكب نشده يا فلانى حتى از شبهات هم اجتناب دارد يا فلانى تالى تلو معصوم است و . . . كه از اين مدحها و بيانات اعدليت وى بر ما محرز شده
مورد سوّم : هر دو راوى عادل و بلكه اعدل هستند ولى احدهما از ديگرى اصدق و دقيقتر است باز خبر اصدق رجحان دارد به همان مناطى كه گفته آمد . [ و طريق معرفة الاصدقية كمعرفة الاعدلية امّا بالنص او بذكرهم فيه فضائل لم يذكروها فى الآخر . . . ]
چند امر است كه داخل در سه مورد مذكور و يا حكما ملحق به آنها مىباشند و آن موارد عبارتند از :
الف : دو روايت تعارض كرده يكى راويش ضابط [ كثير الحفظ و قليل النسيان ] و ديگرى اضبط [ اكثرى الحفظ و اقلّى النسيان ] مىباشد باز خبر اضبط رجحان دارد
ب : مناط قبولى در متعارضين همانند مناط قبولى در اصل حجيّت است كه گاهى علم به صدق و حجيت خبر داريم و گاهى ظن معتبر بر حجيت فلان امر قائم شده در متعارضين هم گاهى طريق ثبوت مناط و معيار قبولى در احدهما از ديگرى اوضح است و سبب مىشود كه احدهما اقرب الى الواقع و الصدق
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 267
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٧