2 - و محتمل است در جهت اظهار خلاف واقع باشد لمصلحة نظير تقيه كه خوف بر جان شيعيان است و نظير خوف كه نسبت به جان خود امام است و نظير مصلحت تدرج احكام و . . . هر حديثى كه از حيث بيان حكم واقعى اقوى باشد آن مقدم است
مثلا دو حديث تعارض كرده احدهما موافق عامه است و ديگرى مخالف عامه در اينجا حديث مخالف از حيث جهت صدور رجحان دارد چون در موافق عامه احتمال تقيه قويّا موجود است ولى در مخالف عامه اين احتمال صفر است و لذا جهت بيان واقع قوت مىگيرد و يقدّم القوىّ على الضعيف [ ضمنا مرجح صدورى منحصر به اخبار آحاد است چه نبوى چه امامى ولى مرجح جهتى منحصر به اخبار معصومين ( ع ) است
و در خبرهاى نبوى نيست چون پيامبر از كسى تقيه نداشت امّا اختصاص به خبر واحد ندارد خبرهاى متواتر صادره از معصومين ( ع ) را هم دربر مىگيرد ]
قسم سوّم : مرجحات مضمونيه : عواملى كه سبب رجحان مضمون يك حديث بر حديث ديگر مىشوند و يك حديث را در نظر مجتهد اقرب الى الواقع مىكنند از حيث مضمون .
مثلا دو حديث تعارض كردهاند كه احدهما منقول به لفظ و ديگرى منقول به معنا است البته در منقول به معنا احتمالاتى هست كه در منقول به لفظ نيست چون شايد ناقل به معنا و باصطلاح مترجم نتوانسته بهدرستى مراد و مقصود گوينده را برساند و قصور يا تقصيرى صورت پذيرفته ولى در نقل به لفظ اين حرفها نيست لذا اقرب الى الواقع است .
قوله : و امّا :
تقسيمبندى مرحوم شيخ را ملاحظه كرديم اينكه بايد بدانيم كه مشهور اصوليين تا زمان شيخ تقسيمبندى ديگرى داشتند و آن اينكه : مرجحات را
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 264
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٤