فاصله زمانى و خلاصه پس از حضور زمان عمل صادر شده و هكذا نسبت به كلمات امام سابق و لاحق كه فرضا عامى در كلام امام صادق ( ع ) و خاصى در كلام امام عسكرى ( ع ) وارد شده كه دهها سال فاصله دارد حال اين خصوصيات را حمل بر نسخ كنيم ؟ يا حمل بر تخصيص ؟ سه احتمال متصور است :
1 - حمل بر نسخ كنيم منتها به معنائى كه خواهد آمد
2 - حمل بر تخصيص كنيم منتها به اين معنا كه از اول قرينه همراه عام بوده و مخفى شده و اين حديث خاصى كه از لسان مبارك امام صادق ( ع ) صادر مىشود كاشف از قرينه آن عام كتابى يا سنّتى و نبوى ( ص ) و علوى ( ع ) است
3 - حمل بر تخصيص كنيم ولى به اين معنا كه يقينا از اول عام صادر شده و يقينا مراد خصوص بوده و يقينا هم از اول قرينه نبوده و بخاطر مصالحى عام و كلى گفته و الآن كه مثلا صد سال مىگذرد مخصص مىآيد
امّا احتمال اول : مقدمه : نسخ دو قسم است :
1 - نسخ مصطلح كه عبارتست از بيان الانتهاء عند الانتهاء يعنى مدت حكمى سر آمده و در لحظهاى كه مناط آن به پايان مىرسد حكم جديد صادر مىشود كه پايان حكم اول و آغاز حكم ثانى است
2 - نسخ غير مصطلح كه عبارتست از بيان الانتهاء قبل الانتهاء و خود آن به دو نحو متصور است :
1 - خود پيامبر پيشاپيش از پايان و امد حكمى به مسلمانان خبر دهد كه چنين فرضى در ميان احكام بعيد است
2 - از آنجا كه عمر شريف نبوى ( ص ) وافى نبوده كه بماند و در جاى خود پايان اين حكم و آغاز حكم جديد را ابلاغ كند لذا پيشاپيش وقت و مدت اين عمومات و مطلقات را براى اوصياء بيان نموده و آنان در فرصتهاى مناسب براى مردم بيان مىكنند . با حفظ اين مقدّمه مىگوئيم : احتمال نسخ سه اشكال دارد :
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 209
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٩