ظهور در عموم افرادى دارد و هم در عموم ازمانى يعنى دلالت مىكند بر وجوب اكرام جميع علماء در جميع ازمنه تا زمان استمرار آن شريعت و پس از مدتى خاصى وارد شده اگر يقين به ورود آن قبل از زمان حاجت كنيم معينا حمل بر تخصيص مىشود يعنى جلو عموم افرادى را مىگيرد و كشف مىكند كه از اول حكم مال جميع الافراد نبوده ولى براى همان عده كه بوده همچنان استمرار دارد و اگر يقينا پس از زمان حاجت صادر شود تنها حمل بر نسخ مىشود يعنى كارى به عموم افرادى ندارد بلكه حكم تا به حال براى همه افراد ثابت بود و از حالا چنين نيست پس جلو عموم ازمانى را مىگيرد
ولى اگر ندانستيم كه خاص كى صادر شده ؟ آيا قبل از وقت حاجت ؟
يا پس از آن ؟ و خلاصه هريك از تخصيص و نسخ محتمل بود كدام رجحان دارد ؟
تخصيص رجحان دارد تا كلام را برآن حمل كرده و از خير عموم افرادى بگذريم ؟
يا نسخ رجحان دارد تا كلام را بدان حمل كرده از خير عموم ازمانى بگذريم ؟ مشهور برآنند كه ظهور عام در عموم ازمانى قوىتر است و بر ظهور عام در عموم افرادى مقدم مىشود و از خير عموم افرادى بايد گذشت و از آن تعبير مىكنند به اينكه :
التخصيص اولى من النسخ و جهت اولويت آن ادلّه فراوانى اقامه مىكنند كه در كتب قدماء و متأخرين تفصيلا ذكر شده و به برخى اشاره مىشود :
1 - التخصيص شايع و النسخ نادر و الظن يلحق الشّيء بالاعم الاغلب
2 - التخصيص دفع و النسخ رفع و الدفع اسهل من الرفع فيرتكب
3 - التخصيص خير من المجاز و المجاز خير من النسخ و خير الخير خير فالتخصيص خير من النسخ
4 - و ادلّهء ديگرى كه در كتب مفصله وارد شده . . .
قوله : من غير فرق :
در ضمن نكته اول تبيين شد و نيازى به ذكر ندارد .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 206
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٦