لا ما هو المراد من ظاهره عند الاطلاق الغير المجامع معهما . حال اگر دو استصحاب با يكديگر تعارض كردند كدام مقدم است ؟ ابتدا به تقسيمات گوناگون دو استصحاب متعارض اشاره كرده و سپس آن را كه مهمّ و هدف اصلى است طرح و دنبال خواهيم نمود :
تقسيم اول : دو استصحاب متعارض از نظر موضوعى و حكمى بودن سه قسم مىشوند :
1 - گاهى هر دو استصحاب موضوعى هستند يعنى در موضوع حكم شرعى جارى مىشوند مثلا پدر مسلمانى فرزند كافرى داشت حال پس از مدتى دو امر حادث شده يكى موت مورّث و ديگرى اسلام وارث ولى نمىدانيم كه آيا موت مورث تقدم داشته بر اسلام وارث تا اين وارث ارث نبرد چون حين موت المورث مسلمان نبوده يا اسلام وارث بر موت مورث مقدم بوده تا ارث ببرد ؟
از طرفى استصحاب بقاء حيات مورث الى حين اسلام الوارث جارى مىشود و نتيجهاش تأخر موت از اسلام و نتيجهء آن ارث بردن است [ اصل وجودى ] و يا استصحاب عدم موت مورث تا حين اسلام وارث جارى مىشود و همان نتيجه مذكور را دارد [ اصل عدمى ] و از طرفى هم استصحاب بقاء كفر ولد [ وجودى ] يا عدم اسلام وارث [ عدمى ] جارى مىشود و نتيجهاش تأخر اسلام از موت و عدم ارث است حال استصحابين تعارض مىكنند و دو نتيجه متناقض دارند و ضمنا هر دو هم موضوعى هستند چون موت مورث و نيز اسلام وارث هو دو موضوع اثر و حكم شرعى هستند .
2 - و گاهى هر دو حكمى هستند يعنى مستقيما در خود حكم شرعى جارى مىشوند مثلا مقدار آب قليلى داريم كه يقينا پاك است ولى پس از مدّتى شك كرديم كه آيا نجس شد يا نه ؟ و جامهاى داريم كه يقينا نجس است
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 362
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٦٢