حال تمامى اينها جاى بحث دارند ولى مرحوم شيخ تنها به دو مقام اول اشاره كرده و ما همان را مطرح مىكنيم با حفظ اين مقدمه مىگوئيم :
آيا اصلى داريم به عنوان اينكه هر خبرى از مسلمانى صادر شد حتما صدق و مطابق واقع هست يا خير ؟ معناى حجيت خبر مسلمان هم همين صدق آنست و در حقيقت بحث در اينست كه آيا اصل در خبر هر مسلمانى آنست كه حجت باشد يا خير ؟
مرحوم شيخ مىفرمايد : ما چنين اصلى نداريم و هيچكس مدعى نشده كه هر خبرى از هر مسلمانى كه صادر شد حتما حجت و صدق و مطابق با واقع هم هست آرى مطابق اعتقاد او مىباشد ولى اين غير از مطابقت با واقع است .
قوله : و ربما يتوهم :
برخى پنداشتهاند كه ما يك سلسله عمومات و خصوصاتى داريم كه از آنها مىتوان استفاده كرده گفت به اينكه : الاصل فى خبر كل مسلم الصدق و الحجية منتها خرج ما خرج از قبيل باب شهادات كه خبر هر مسلمانى قبول نيست بلكه اخبار و شهادت عدلين يا اربعة عدول معتبر است و باب روايات كه خبر و روايت هر راوى پذيرفته نيست و شروطى دارد از وثاقت ، عدالت ، ضبط و . . .
و بقى ما بقى از قبيل خبر دادن از امور عاديه و امور مربوط به شئون زندگى و . . .
و آن دو دسته عبارتند از :
امّا عمومات : همان اخبارى است كه سابقا نقل شد از قبيل : ضع امر اخيك على احسنه كه حمل بر احسن به اينست كه حمل بر صدق شود نه كذب و ضمنا كلمهء امر اعم است از قول برادر دينى و فعل او ، و از قبيل :
صدّقه و كذبهم كه صدقه به معناى اينست كه او را تصديق كن يعنى اگر سخنى بر زبان راند بگو راست مىگويد و راستى عبارتست از مطابقت خبر با واقع و
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 324
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٢٤