يا اصالة الصحة فى فعل النفس است كه قبلا مطرح شد و از جملهء اينها استصحاب است كه قبلا بحث شد و از جمله اينها اصالة الصحة فى فعل الغير است كه هماكنون مورد بحث است و در آن دو نظريه مطرح است :
1 - از امارات ظنيه است و هو قول الاكثر زيرا كه اكثر فقهاء از علّامه و عدهء زيادى جهت حجيت اين اصل به ظاهر حال مسلم تمسك كردهاند و لا ريب در اينكه ظاهر حال مفيد ظن نوعى است و از آن باب ارزش دارد و نيز محقق قمى به قانون غلبه تمسك كرده كه آن هم از امارات ظنيه و مفيد ظن است كه غالبا مسلمان عملش را صحيح انجام مىدهد و الظن يلحق الشّيء بالاعم الاغلب .
2 - برخى از متأخرين هم آن را از اصول عمليه تعبديه دانستهاند حال برفرض كه از اصول تعبديه باشد .
باز خود اصول عمليه در تقسيمى دو قسم مىشوند :
1 - اصول محرزه
2 - اصول غير محرزه :
منظور از اصول غير محرزه عبارتند از يك سلسله اصول عمليهاى كه فقط در حكم جارى شده و ترخيص ظاهرى مىآورند و گرنه محرز موضوع و لو تعبدا نيستند فى المثل اصل برائت عقلى فقط دلالت دارد كه شرب اين مايع در ظاهر مرخص فيه است و ارتكاب آن عقاب ندارد چون عقاب بلا بيان قبيح است و امّا اينكه بنا را بگذار بر آب بودن آن خير اين كار اصل نيست و . . . و منظور از اصول محرزه آنست كه اين اصل صرفا يك اصل حكمى نيست بلكه اصلى است كه و لو تعبدا موضوع را براى ما احراز مىكند و سپس خودبخود حكم مترتب مىشود فى المثل با قاعده فراغ و تجاوز اول نتيجه مىگيريم كه انشاءالله فلان شرط يا جزء اتيان شده سپس مىگوئيم پس اعاده لازم نيست ،
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 308
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٣٠٨