2 - حيثيت فعل منوب عنه بودن : عمل چون به عنوان نيابت انجام گرفته براى منوب عنه و بدل از او محسوب مىشود به گونهاى كه گويا خود منوب عنه و مستأجر اين عمل را انجام مىدهد منتها وى فاعل مباشر نيست بلكه در امثال حج فاعل بالتسبيب است چون اجير كردن او سبب فعل اجير شده و در امثال وضو فاعل بالآلة مىباشد چون او است كه غير را آلت و وسيلهاى قرار داده براى نيل به مقصود همان وضو ساختن باشد پس اين يك عمل معنون به عنوان فعل منوب عنه هم مىباشد و بدين اعتبار احكام فعل منوب عنه را دارد يعنى اگر نيابت از صلاة است نائب نبايد حال خود را مدّ نظر قرار دهد كه در سفر است قصر و در حضر است اتمام بخواند بلكه بايد حال منوب عنه مد نظر باشد يعنى اگر نمازهاى قضاء ميت قصر بوده نائب بايد قصر بخواند و لو در حضر باشد و اگر اتمام بوده بايد اتمام كند و لو در سفر باشد و اگر در حج نائب شده بايد بنگرد كه بر مستأجرش آيا حج تمتع واجب است [ اگر آفاقى باشد و خارج از محدودهء چهار يا شانزده فرسخ مكه زندگى مىكند ] يا حج قران [ اگر داخل محدودهء مذكور است ] و هر نوع از انواع حج كه به عهدهء منوب عنه است نائب بايد همان را برگزيده و اتيان كند نه اينكه حال خود را ملاحظه كند و هكذا از لحاظ ترتيب فوائت چنانچه معلوم باشد بايد به همان ترتيبى كه از منوب عنه فوت شده انجام دهد و . . .
حال كه معلوم شد فعل نائب داراى دو عنوان و حيثيّت است مىگوئيم اصالة الصحة از لحاظ اول و به عنوان اولى جارى مىشود يعنى يقين كرديم كه اجير به عنوان حج شرعى اعمال را بجا آورد ولى احتمال مىدهيم كه جزء يا شرطى را مراعات نكرده باشد اصالة الصحة جارى مىكنيم و آثار صحت از اين حيث مترتب مىشود فهو مستحق للاجرة و . . .
و امّا از حيثيّت دوم اصالة الصحة جارى نشده و حكم به ترتب اثر
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 298
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٩٨