امّا بيان نظريهء اوّل : جناب شيخ ره عباراتى از محقق ثانى و علّامه براى بيان نظريه آنها مىآورند كه عبارتند از :
الف : قال فى جامع : محقق ثانى در جامع المقاصد در مبحث ضمان فرموده :
اگر ضامن و مضمون له با يكديگر اختلاف كردند به اينكه ضامن مدعى شد : ضمنت و انا صبى پس ضمانت من ارزشى نداشته و براى من اشتغال ذمه نياورد و مضمون له اين معنا را انكار كرده و مدعى شد كه ضمنت و انت بالغ پس ضمانت تو صحيح و ارزشمند است در اينجا قول كدام مقدم است ؟ جناب محقق اول فرموده : قول ضامن مقدم است [ البته با قسم چون منكر است و اليمين على من انكر و آنگهى اصل برائت هم به نفع ضامن حكم مىكند ] سپس فرموده : اگر كسى به ما اشكال نموده و بگويد جناب محقق ما دو دليل داريم بر تقديم قول مضمون له شما اينها را چه جواب مىدهيد ؟
1 - اصالة الصحة : مضمون له مدعى صحت است و قول او مطابق با اصالة الصحة در عقود است پس بايد مقدم شود يعنى اصل هم حكم مىكند به اينكه انشاءالله دو مسلمان عقد صحيح و جامع شرائط انجام دادهاند نه فاسد .
2 - ظهور حال مسلم : برفرض در طرف ضامن اين احتمال باشد كه بچه بوده و ضمانت كرده ولى در مورد مضمون له كه همه توافق دارند كه بالغ بوده و ظاهر حال مسلمان دلالت مىكند كه كار باطلى انجام نمىدهد يعنى مثلا با بچه معامله نمىكند پس به بركت اين حكم آن طرف هم كه ضامن باشد روشن مىشود و حمل بر صحت مىشود .
محقق مىفرمايد : ما در جواب خواهيم گفت :
اما اصالة الصحة : ما هم قبول داريم كه الاصل فى العقود الصحة ولى اين اصل يك شرط دارد و آن استكمال اركان است يعنى وقتى شرائط صحت همه
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 269
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٩