از آن ناحيه لطمهاى به عقد وارد آيد .
فى المثل احتمال مىدهيم كه بايع به مشترى گفته باشد بعتك : به شرط اينكه در اين عين تصرف نكنى كه شرط فاسدى است يا موجر به مستأجر بگويد :
آجرتك الدار به شرط ان لا تسكن فيها و يا زن به مرد بگويد : زوجتك نفسى به شرط اينكه هيچگونه استمتاعى نبرى و . . . كه اين شرط اگر باشد عقد را خراب مىكند و گرنه عقد فى حدّ نفسه خراب نيست .
با حفظ اين مقدمه وارد اصل مطلب مىشويم :
نزاع در اينست كه آيا اصالة الصحة تنها در شك در صحت و فساد از ناحيه شك در مانع و پس از استكمال اركان جارى مىشود و يا مطلقا جارى مىشود چه شك ما از ناحيه مقتضى باشد يا مانع ، قبل از استكمال اركان باشد يا پس از آن ؟ در مسئله دو نظريه مطرح است :
1 - از كلمات محقق ثانى در جامع المقاصد و جناب علامه در قواعد و تذكره استفاده مىشود كه اصالة الصحة را پس از استكمال اركان و در شك در صحت از ناحيهء مانع و مفسد خارجى تنها جارى دانستهاند [ البته اين سخن را در عقود گفتهاند .
ولى بقول مرحوم ملّا رحمت الله كرمانى در حاشيه : الظاهر ان المحقق و من يقول بمقالته لا يقتصر فى ذلك على العقود بل يقول به فى العبادات و الايقاعات ايضا لجريان ما قاله فى العقود فى العبادات و الايقاعات حرفا به حرف و انما قال ما قال فى العقود لان كلامه كان فيها لا لانّ الحكم ينحصر فيها و لا يجرى فى غيرها ]
2 - مشهور اصوليين و فقهاء و منجمله مرحوم شيخ اعظم ره برآنند كه اصالة الصحة مطلقا جارى است چه در شك در صحت و فساد از ناحيه شك در مقتضى و قبل از استكمال و چه از ناحيهء مانع و بعد الاستكمال .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 268
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٦٨