قوله : و لكن : مرحوم شيخ دلالت اخبار را هم بر مطلوب نپذيرفته و مجموعا سه جواب از كلامشان استفاده مىشود [ البته با عنايت به مقدمهاى كه در آغاز مسئله ثالثه تقديم داشتيم ]
جواب اوّل : اين اخبار از ما نحن فيه اجنبى است زيرا كه مورد بحث ما سخن حمل بر صحت است يعنى فعل و قول مسلم را بر صحت حمل كنيد و آثار عمل صحيح را برآن مترتب كنيد چه در عبادات و چه معاملات كه در اوّل مسئله هم مثال زديم و اخبار مذكور مربوط به بحث از حسن و قبح است يعنى قول و فعل برادر دينىات را بر حسن و وجه حلال و مباح حمل كن نه بر قبيح و وجه حرام و بگو كه مسلمان كه فلان كار را كرد به اعتقاد خودش آن را حلال مىدانست و انجام داد و گرنه انجام نمىداد .
[ و اين معنا از قرائن فراوانى كه در ادامه خواهد آمد روشن خواهد شد ] آنگاه اگر مفاد اخبار حمل بر حسن عند العامل و به اعتقاد العامل است ربطى به ما نحن فيه ندارند چون حمل بر صحت نه عين حمل بر حسن است و نه لازمهء آن به بيانى كه در مقدمه ذكر شد .
فى المثل اگر فرض كنيم مرتهن به راهن اذن داد و پس از اذن رجوع كرد و راهن بدون اطلاع از رجوع او معامله كرد سپس اختلاف دارند كه قبل از رجوع بوده يا بعد از آن ؟ اگر در واقع قبل از رجوع بوده اين بيع صحيح است و موجب نقل و انتقال مىشود و اگر پس از رجوع بوده در واقع فاسد است و اثر ندارد ولى هركدام كه باشد صدور البيع از راهن على وجه الحسن و المباح است نه حرام و اگر ما نسبت به معامله هم اصل عدم تأثير جارى كنيم و استصحاب عدم را بياوريم باز ضررى ندارد و مفاد اخبار محفوظ است كه حمل بر حسن و حسن ظن داشتن به مؤمن باشد .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 242
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٤٢