كرديد و احتمال داديد كه قول او دعا و سلام و مدح در حق شما باشد يا دشنام و نفرين و نامربوط گفتن يا نسبت به فعل او احتمال داديد كه شرب خمر باشد يا شرب الماء حمل بر حسن كنيد و بگوئيد انشاءالله مدح و ثنا بوده نه دشنام و ناسزا ، انشاءالله آب آشاميد نه شراب و . . . و اين حمل را همچنان ادامه دهيد تا زمانى كه يقين كنيد كه كار شر و قبيحى انجام داد و تازه اين مقدار هم كفايت نمىكند بلكه در معناى كلمهء قولوا و قول دو احتمال متصور است :
الف : مجرّد اظهار زبانى باشد يعنى به زبان بگوئيد : إن شاء الله كذا و لو قلبا معتقد نيستيد و باور نداريد و متبادر به ذهن همين است ولى باز هم كافى نيست چون اصالة الصحة به معناى اعتقاد قلبى به صحت است نه صرف گفتار زبانى و حمل لسانى .
ب : مراد از قول ظن و اعتقاد باشد يعنى ظنوا للناس حسنا و اعتقدوا فى اعمالهم خيرا . . .
[ و شاهد اين احتمال آنست كه كلمهء قول يكى از معانيش همين ظن و اعتقاد است آنچنانكه در كتب لغت و ادبيات عرب تبيين شده ] حال بنا بر احتمال دوّم از حسن و از قول فى الجملة آيهء شريفه دليل بر اصالة الصحة به معناى حمل فعل مسلم يا قول او بر حسن خواهد بود ولى با وجود احتمالات مذكور استدلال به آيه مشكل است زيرا كه اذا جاء الاحتمال بطل الاستدلال .
2 - قوله تعالى فى سورة الحجرات :
اجْتَنِبُوا كَثِيراً مِنَ الظَّنِّ إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ
.
كيفيت استدلال : آيه فرمود : بعضى از گمانها اثم و گناه هستند و مىدانيم كه ظنون دو قسمند : الف : ظن حسن يا حسن ظن .
ب : ظن سوء يا سوءظن و قدر متيقن از آيه همين سوءظن است چون حسن ظن كه قطعا اثم نيست آنگاه اگر سوءظن هم اثم نباشد پس در عالم هيچ