از فراغ از عمل و نسبت به غايات بعدى بحث شد كه نسبت به آنها قانون تجاوز و فراغ جارى نيست حال مىگوئيم در اثناء عمل هم مطلب از همين قرار است كه اگر كسى شك كرد كه داراى ساتر هست يا نه ؟ نيت كرده يا نه ؟ استقبال الى القبله دارد يا نه نسبت به اجزاء ماضيه به شك خود اعتنا نمىكند ولى نسبت به اجزاء مستقبله تجاوز از محل صدق نمىكند و قانون تجاوز هم جارى نمىشود بلكه حتما بايد به شكش اعتنا بكند و شرط را احراز كند البته شروطى از قبيل استقبال و . . . در اثناء قابل احراز هست ولى شرط طهارت محلش قبل از نماز است و در اثناء قابل احراز نيست و حسابش جدا است .
قول پنجم :
قوله : و من هنا :
روى همين اصل كه باب وضو حساب ويژهاى دارد برخى ميان باب وضو با ساير شرائط تفصيل دادهاند و آن اينكه : وضو و غسل و وقت و . . . از جمله شرائطى هستند كه محل احراز آنها پيش از ورود در عبادت است يعنى اوّل بايد وضو ساخت سپس وارد عمل شد ، اوّل بايد وقت را احراز كرد سپس وارد نماز شد و . . . ولى استقبال و ساتر و نيّت از جمله امورى هستند كه در جاى نماز بايد مراعات شوند و از اوّل تا آخر نماز در هر جزئى بايد استقبال مراعات شود - ساتر كذلك و . . . و احراز آنها در هر جزئى از اجزاء ممكن است و اينچنين نيست كه تنها در آغاز عبادت و يا قبل از ورود به نماز مراعات اين امور لازم باشد بلكه از اول تا آخر لحظهبهلحظه مراعات لازم است آنگاه اگر در اثناء نماز در شرطى از شرائط از قبيل ساتر و استقبال و . . . شك كرديم نسبت به اجزاء ماضيه از قاعده تجاوز استفاده مىكنيم و نسبت به اجزاء مستقبله هم امكان احراز هست بايد اين شروط احراز شوند چون از حالا به بعد را قاعده تجاوز نمىگيرد و امّا اگر در اثناء نماز در مثل وضو و غسل و . . . شك كرديم از محل آن گذشتهايم [ چون محلش قبل از عبادت است ] و در اثناء هم قابل احراز نيست و لذا نبايد به شك خود اعتنا كنيم .