قوله : و يمكن :
مرحوم شيخ مىفرمايند : ما مىتوانيم براى دفع كليه اشكالات وارده به حديث مذكور توجيه ذيل را كه در موضع اول هم وعده داده بوديم عرضه كنيم و آن اينكه : اگرچه عرفا و برحسب ظاهر وضو يك مجموعهاى مركب و ذات الاجزاء است [ غسلات ثلاث و مسحات ثلاث ] ولى شارع مقدس اين مجموعه و كل را به منزله امر واحد بسيط اعتبار فرموده .
[ و فلسفه اين توجيه هم اينست كه شرعا وضو يعنى اين اعمال ظاهريه از شستنها و مسح كردنها موضوعيت ندارند و هدف نيستند بلكه آلت و وسيلهاى هستند براى رسيدن به طهارت و نورانيت باطنى كه آن امر معنوى يك امر بسيطى بيش نيست و چون مسبب اين افعال يعنى طهارت باطنيه امر واحد بسيط است پس مجموعهء اين افعال هم به منزله سبب واحد بسيط اعتبار شدهاند ]
اگر چنين شد پس هر فعلى از افعال وضو و هر جزئى از اجزاء آنچه اجزاء اصليه و چه فرعيه مستقلا و بحياله و جداى از ديگرى ملاحظه نمىشود بلكه همه يك عمل حساب مىشوند و واضح است كه عمل واحد بسيط يك ورود و خروج بيشتر ندارد و يك تجاوز از محل بيشتر ندارد و آن اينكه در اينجا تجاوز از محل به عين فراغ از عمل تحقق مىيابد و تا فراغت حاصل نشده تجاوزى هم صورت نگرفته آنگاه هم مشكله اولى و هم دومى حل مىشود چون غسل يد يمنى مستقلا ملاحظه نمىشود تا صدق كند كه از محل آن گذشته و وارد يد يسرى شده و اعتنا نكند و هكذا .
و در نتيجه باب وضو هم خلاف قاعدهء تجاوز نبوده و يك استثنا تلقى نمىشود بلكه كاملا مطابق قاعده تجاوز خواهد بود زيرا كه شك در اجزاء وضو در هركجاى وضو كه باشد تا زمانى كه از عمل فارغ نشده شك پس از تجاوز نيست بلكه شك قبل از تجاوز از محل يعنى قبل از فراغ از عمل است و واضح است كه
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 217
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢١٧