البته بايد گفت كه قانون تجاوز و فراغ همانند ظرف و جار و مجرور يا فقير و مسكين هستند كه اذا افترقا اجتمعا و اذا اجتمعا افترقا . . . با عنايت به اين نكته در رابطه با تفاوت دو قاعده مذكور مىگوئيم : در مورد قاعده فراغ كه انسان پس از فراغت از عمل و ورود در حالتى مغاير با حال صلاتى [ از قبيل سكوت ، تسبيحات صديقهء طاهره ( ع ) و . . . ] در انجام سلام نماز شك مىكند در اينجا فراغ از عمل صلاتى عين دخول در غير .
و يا به تعبير مرحوم شيخ ملازم با دخول در غير است چون مراد از غير يعنى حالتى مغاير با حالت نماز و در اينجا حتما چنين است و لذا در اينگونه موارد ثمرهاى بين دو قول [ 1 - معيار مجرد فراغ باشد 2 - معيار دخول در غير باشد ] ظاهر نمىشود زيرا كه على كل حال دخول در غير حاصل مىشود و هر دو گروه قبول دارند كه شك بعد از فراغ از عمل و دخول در غير ارزشى ندارد و بنا را بر اتيان بگذار و بگذار پس اينجا محل بحث نيست .
و نيز در مورد قاعدهء تجاوز هم مواردى هست كه ورود در غير يعنى جزء بعدى محقّق معنا و مفهوم تجاوز از محلّ است يعنى بدون آن اصلا تجاوز تحقق نمىيابد فى المثل شخصى در اوّل نماز اقامه را گفته و نيت هم كرده و هنوز فاصلهاى هم نشده كه مخلّ باشد شك دارد كه تكبيرة الاحرام را گفته يا نه در اينجا تجاوز از محلّ محقق نمىشود مگر به ورود در قرائت يا در كليه افعال صلاتى كه موالات در آنها لازم است معمولا چنين است كه پس از دخول در غير شك مىكند و تجاوز از محل عين دخول در غير يا ملازم با او است و دخول در غير تحقق بخشنده تجاوز از محل است اينجا نيز ثمرهاى ظاهر نمىشود چون على كلا القولين دخول در غير معتبر است و بدون آن اصلا تجاوز صدق نمىكند .
انما الكلام در جائى است كه تجاوز از محل محقق شده درحالىكه هنوز ورود در غير هم حاصل نشده مثلا پس از نيت نماز لحظاتى فاصله شده ولى هنوز وارد
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 205
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٥