را متواليا انجام مىدهد و اينبار شك كرده كه آيا مثلا جانب ايسر را غسل داد يا خير ؟ به شك خود اعتنا نكند .
بنابراين محل عادى هم ارزش دارد يعنى شك بعد از تجاوز از آن ارزشى ندارد .
مرحوم شيخ مىفرمايد : غير از اين يك مورد ما مورد ديگرى از حضرات سراغ نداريم و كيف كان سه دليل براى اين قول مىتوان اقامه كرد كه دو دليل از زبان فخر الدين ره و يك دليل از زبان مرحوم شيخ ره آمده :
1 - ظهور اطلاقى صحيحه زراره كه مىفرمود : اذا خرجت من شىء و دخلت فى غيره فشكك ليس بشيء كه لا فرق طبق اين حديث بين عادت و عرف و . . . چون اطلاق دارد .
2 - خرق عادت بر خلاف اصل و قاعده است و در امور كذائى بايد به قدر متيقن قناعت كرد يعنى مواردى كه حتما دليل داريم و مجوّز خرق عادت است و ما نحن فيه از اين موارد نيست پس بايد به عادت ترتيب اثر داد و طبق عادت انسان احتمال قوى مىدهد كه عمل را اتيان كرده باشد و ظن و ظاهر بر اصل و استصحاب مقدم است .
3 - قوله ( ع ) : هو حين يتوضأ اذكر منه حين يشك : قبلا هم اين جمله تبيين شد و گفتيم مفاد اين جمله آنست كه قاعده فراغ و تجاوز از باب تقديم ظاهر حال بر اصل است چون شخص حين العمل اذكر است و ظاهر حال آدم ملتفت اينست كه عمل صحيح و كامل انجام مىدهد نه ناقص پس احتمال قوى مىدهد كه انجام داده باشد و ظاهر بر اصل مقدم است البته اگر ظهور نوعى باشد و لا فرق كه برحسب عادت باشد يا غير آن .
مرحوم شيخ مىفرمايد : عمل كردن برطبق عموم حديث مذكور مشكل است چون مستلزم تأسيس فقه جديد است بعد هم مىفرمايد فتأمل كه شايد
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 203
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص٢٠٣