مرحوم شيخ در جواب اين سؤال مقدمهاى آورده و معانى مختلف قانون اليقين را ذكر مىكنند و روى هريك جداجدا بحث مىكنند ، بطور كلى از قانون اليقين يكى از معانى سهگانهء ذيل قابل اراده شدن است :
1 - ممكن است مطلوب به اين قانون هم عبارت باشد از اثبات اصل و حدوث شىء مشكوك فيه يعنى عدالت مثلا و هم عبارت باشد از اثبات بقاء و استمرار آن شىء يعنى عدالت تا زمانى كه مزيل و رافعى بيايد يعنى علم به فسق پيدا كنيم .
بنابراين كليهء آثار اين موضوع يعنى عدالت برآن مترتب مىشود چه حدوثا و چه بقاء پس اگر روز جمعه به شخصى كه معتقد به عدالت او بود اقتدا كرده يا از او تقليد كرده و . . . صحيح است هكذا روز شنبه و . . . تا علم به فسق زيرا واضح است كه وقتى موضوع اثبات شد حكم نيز در ظاهر اثبات مىشود و تا زمانى كه موضوع ادامه داشته باشد حكم نيز ادامه دارد .
2 - ممكن است مطلوب به اين قانون اثبات اصل حدوث عدالت در روز جمعه باشد با قطع نظر از بقاء و استمرار آن بنابراين كليه آثار عدالت يوم الجمعة فقط مترتب مىشود از اقتدا و تقليد يوم الجمعة و اگر نذر كرده كه اگر زيد روز جمعه عادل بود تا آخر هفته روزى يكدرهم صدقه بدهم بايد بدهد ولى ساير آثار عدالت در استمرار كه روز شنبه هم اقتدا كنم و . . .
مترتب نمىشود .
3 - ممكن است مطلوب به اين قانون اثبات موضوع يعنى عدالت نباشد بلكه صرفا ترتب آثار شرعيه در زمان اعتقاد باشد يعنى اينكه روز جمعه نماز خوانده ، اقتدار كرده و . . . عملش صحيح است و نيازى به اعاده ندارد ولى ساير آثار عدالت در استمرار و از حالا به بعد حتى اگر نذر كرده مترتب نمىشود چون موضوع عدالت اثبات نشد .
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 160
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٦٠