قوله : و توضيح دفعه :
مرحوم شيخ اين توهم را دفع مىنمايند و بدنبال آن تفصيلا راجع به قانون شك سارى بحث مىكنند كه ما اين مطالب را به ترتيب كتاب رسائل مجموعا طى پنج سؤال و جواب عرضه مىكنيم .
سؤال اول : مناط جريان قاعدهء استصحاب چيست ؟ و مناط جريان قانون اليقين كدام است ؟ آيا اين دو به حسب مناط و مورد جريان متساويانند ؟
يا متباينان ؟ و يا . . .
سؤال دوّم : آيا اخبار لا تنقض هر دو قاعده را مىگيرد ؟ يا يكى را ؟
و آن يكى كدام است ؟ قانون اليقين ؟ يا استصحاب ؟
سؤال سوّم : مفاد قانون اليقين چيست ؟ آيا تنها با حدوث كار دارد ؟
يا بقاء را نيز شامل است ؟
سؤال چهارم : برفرض شمول اخبار لا تنقض هر دو قاعده را آيا دو قانون متعارض مىشوند . . . ؟
سؤال پنجم : برفرض عدم شمول اين اخبار قانون اليقين را آيا دليل ديگرى بر حجيت آن داريم يا نه ؟
جواب سؤال اوّل :
مناط جريان قاعدتين : اين دو قاعده يك قدر مشترك دارند و آن اينكه در هر دو قانون متعلق اليقين و الشك يا متيقن و مشكوك و يا قضيه متيقنه و مشكوكه از حيث ماهيت و ذات اتّحاد دارند يعنى مثلا در هر دو قاعده متيقن عدالت زيد و مشكوك نيز همان است بر خلاف قانون مقتضى و مانع كه متيقن در آن وجود مقتضى و مشكوك وجود مانع است .
و امّا ما به الامتياز آن دو : در باب استصحاب مناط جريان عبارتست از اتّحاد متعلق يقين و شك بنحو به شرط لا يعنى مع قطع النظر از زمان چون اگر زمان را
شرح رسائل (فارسى) — صفحة 147
مساهمون: على محمدى خراسانى
ص١٤٧