خاتمة
تا به حال در باب استصحاب چهار مرحله را پشت سر گذاشتهايم :
مرحله اوّل : بحثهاى مقدماتى باب استصحاب از قبيل تعريف آن و بيان اصولى بودن مسئله و . . .
مرحله دوّم : تقسيمات استصحاب باعتبار مستصحب و دليل آن و . . .
مرحله سوّم : بيان اقوال در باب استصحاب و ادلّه اقوال و انتخاب قول حق و دليل آن .
مرحله چهارم : بيان تنبيهات باب استصحاب در ضمن دوازده مطلب .
اينك مرحله پنجم و آخرين مرحله در باب استصحاب را تحت عنوان خاتمه اين باب شروع مىكنيم : بعضى از اصوليين براى عمل به استصحاب و حجيت آن سه شرط مطرح كردهاند و گفتهاند اگر اين شروط فراهم باشد استصحاب در حق ما حجت بوده و مكلف حق دارد بدان عمل كند و گرنه نه و آنها عبارتند از :
1 - بقاء موضوع [ اين امر تفصيلا در ضمن همين خاتمه بيان خواهد شد ] .
2 - نبود معارض [ اين امر هم در اواخر مباحث استصحاب خواهد آمد ] .
3 - وجوب الفحص يعنى اوّل بايد تفحص كنيم و اگر بعد الفحص از ظفر به دليل اجتهادى مأيوس شديم نوبت به عمل به استصحاب مىرسد .
[ اين امر نيز تفصيلا در دو مقام در خاتمه مباحث سه اصل عملى برائت و تخيير و احتياط ذكر شد و ما در جلد چهارم آن را شرح نمودهايم ] .