3 - امتزاج به اجود : غابن گندم پست و كمارزش را خريده و با گندم خوب و گران قيمتخويش ممزوج كرده است در اينجا هم وقتىمغبون فهميد و معامله را فسخ كرد باز اصل شركتمىآيد ولى آيا شركت در عين يا در ثمن ؟ همان سهاحتمال با همان اشكالها كه در صورت قبلى بود دراين صورت هم مطرح است ولى به عكس ، يعنىدر آنجا زيادتر را مغبون تصاحب مىكرد ، ارشنقصان به مغبون مىرسيد و . . . و در اينجا به غابنمىرسد . ضمناً احتمال اوّل از سه احتمالصورت قبل را در اينجا نياوردهاند كه جا داردبياوريم و چون سه احتمال را در صورت قبلگفتيم در انيجا تكرار نمىكنيم .
قوله : بقى الكلام فىحكم التلف :
آنچه تا به حال مطرح شد سخن از تصرّفات ناقل ومخرج و مغيّرى بود كه مغبون در « ما وصل اليه » انجام مىداد يا غابن چنين مىكرد و حكمتصرّفات هر يك جدا جدا به تفصيل بيان شد . و امّاحكم تلف عوضين چه مىشود ؟ معاملهاىصورت گرفته و يك طرف مغبون شده و وقتىاعمال خيار مىكند كه يكى از عوضين تلف شدهاست ، اينجا چه بايد كرد ؟ به طور كلّى تلف يا درمالى است كه به دست مغبون رسيده و يا در مالىاست كه به دست غابن رسيده ( شقّ ثالثى همهست كه تلف هر دو باشد ولى حكمش از دو قسمقبل دانسته مىشود . ) و در هر يك از دو صورتمزبور يا تلف به آفت سماوى است و يا به اتلافمغبون است و يا به اتلاف غابن و يا به اتلاف اجنبىكه حاصل ضرب دو صورت اصلى در چهارصورت فرعى هشت صورت مىشود ، چهارصورت مربوط به تلفِ « ما وَصَلَ الى المغبون » و چهار صورت مال تلف « ما وَصَلَ الى الغابن » است .
قوله : و حكمها انّه :
امّا چهار صورت تلف مالى كه نزد مغبون بود ( فرض كنيد بايع غابن است و مشترى مغبون استو متاعى كه به مشترى رسيده بود نزد او تلفشده ) :
1 - تلف به آفت سماوى بوده : حكم اين قسم : اگر ما باشيم و تعليلى كه در اوائل قسم چهارم ازمسقطات خيار غبن ( كه تصرّف مغبون در « ماوَصَلَ اليه » بود به نحو تصرّف مخرج از ملك به نقللازم ) از زبان علّامه در تذكره آورديم كه سخن ازعدم امكان استدراك عين بود و به اين دليل مشهورمىگفتند : تصرّف كذائى مسقط خيار غبن است . بايد در ما نحن فيه هم بگوئيم : با تلف « ما وصلالى المغبون » ، خيار مغبون ساقط