تلف عبد ، تصرّفى در آن كرده بود يا خير ؟ و بهطور مطلق فرموده : قسم بخورد كه راضى نبوده و ملتزم نشده بود . . . و ترك استفصال مفيد عموماست يعنى چه تصرّفى كرده باشد و چه نكردهباشد خيارش ساقط نمىشود . . . پس تصرّفمسقط نيست .
ب : صحيحهء حلبى : مردى گوسفندىخريدارى كرده و تا سه روز نگهداشته سپس آن رابه بايع برگردانده ، امام فرموده : اگر در آن سه روز ازشير گوسفند استفاده كرده بايد ضمن ردّ گوسفندسه مُدّ ( سه كيلو شير يا بدل آن ) را هم رد كند و اگرشيرى نبوده پس چيزى به گردن مشترى نيست . « 1 » وجه استدلال : در بخش اوّل كه سخن ازاستفاده از شير حيوان بود ، قهراً تصرّف هم كرده ( دوشيدن ) و معذلك فرمود مىتواند خود حيوانرا رد كند يعنى تصرّف مانع از رد نيست و مسقطخيار نمىباشد .
ج : و خبر ديگر نيز مثل خبر فوق است « 2 » ونيازى به توضيح و بيان ندارد .
حال دو طايفه روايت داريم كه دستهء اوّلمىگويد : تصرّف مسقط است و دستهء دوّممىگويد : تصرّف مسقط نيست و كسى بگويد ايندو طايفه تنافى دارند و جمع ميان آن دو به ايناست كه : طايفهء اوّل را حمل كنيم بر آن تصرّفاتى كهعلامت رضايت و التزام هستند و طايفهء دوّم برتصرّف غير كاشف از رضا حمل شود كه باز همنتيحه به نفع ما است و تصرّف كاشف از رضامسقط است .
مرحوم شيخ مىفرمايد : از جوابى كه قبلًا بهمدافع از علامّه داديم ، و جه فساد اين جمع روشنمىشود زيرا با توجّه به اينكه غالب تصرّفات درظرف سه روز ناشى از التزام نيست ، اگر مطلقات راحمل كنيم بر تصرّف كاشف از رضايت ، تعليل درصحيحهء ابن رئاب قبيح و مستهجن خواهد بود كهبراى مطلق ، اين تعليل را آورده در حالى كه درواقع مخصوص موارد نادر از تصرفّات است كهكاشفيّت دارند . . . .
هامش
( 1 ) . و سال الشيعه ، ج 12 ، ص 360 ، باب 13 حديث 1 .
( 2 ) . وسائل الشيعه ، ج 12 ، ص 360 باب 13 حديث سوّم .